Wie betaalt de kosten van een rechtszaak in Duitsland? Verschillen tussen civiele en arbeidsrechtbanken bij een succesvolle rechtszaak.

Civiele rechtbanken (Zivilgerichte) in Duitsland

Tot de civiele rechtbanken (oftewel rechtbanken die bevoegd zijn voor geschillen tussen burgers of bedrijven) behoren de Amtsgerichte, Landgerichte, Oberlandesgerichte en als hoogste instantie de Bundesgerichtshof (Hoge Raad van Duitsland).

Duitse Arbeidsrechtbanken (Arbeitsgerichte)

Arbeidsrechtbanken in Duitsland houden zich daarentegen bezig met geschillen tussen werknemers en werkgevers. Procedures die worden gestart met een vordering bij de arbeidsrechtbank, kunnen vervolgens worden voortgezet bij een Landesarbeitsgericht en in laatste instantie bij het Bundesarbeitsgericht.

Wettelijke basis voor de kostenvergoeding in civiele procedures (zie § 91 ZPO)

In principe geldt dat de verliezende partij de proceskosten moet dragen. Met andere woorden: wie de zaak verliest, moet de (noodzakelijke) kosten vergoeden die de winnende partij heeft gemaakt. Het zou immers niet zo moeten zijn dat je een zaak wint, maar alsnog met de kosten blijft zitten!

Afwijkingen van het principe van kostenvergoeding in het Duitse arbeidsrecht

Deze basisregel geldt echter alleen voor procedures bij de civiele rechtbanken, evenals bij de Landesarbeitsgerichten en het Bundesarbeitsgericht. Bij procedures voor de arbeidsrechtbanken (dus bij vorderingen tussen werkgevers en werknemers) krijgt de winnende partij echter niet alle gemaakte kosten vergoed – althans niet in eerste aanleg.

Kostenvergoeding bij procedures voor alle Duitse civiele rechtbanken, de Landesarbeitsgerichten en de Bundesarbeitsgericht

• Gerechtskosten
• advocaatkosten (procedure)
• Buitengerechtelijke advocaatkosten (vóór de procedure)
• Reiskosten van de partij
• Reiskosten van de advocaat
• Vergoedingen voor de tijdsbesteding van de partij

Zodra een rechtbank zich met een juridische procedure bezighoudt, dus vanaf het moment dat de vordering bij de rechtbank is ingediend, ontstaan er gerechtskosten voor de behandeling van de zaak.

Hebben de partijen een advocaat ingeschakeld om hun belangen voor de rechtbank te vertegenwoordigen, dan ontstaan er naast de gerechtskosten ook advocaatkosten.

Indien een advocaat al vóór het indienen van een vordering en daarmee vóór de start van een gerechtelijke procedure probeert om de vordering buitengerechtelijk bij de tegenpartij af te dwingen, kunnen daarnaast ook voorgerechtelijke kosten ontstaan.

Wordt er een rechtszaak aangespannen, dan wordt de zaak meestal in één of meerdere zittingen behandeld.

Nemen burgers of werknemers zelf als partij deel aan een dergelijke zitting voor de rechtbank, dan kunnen de daarvoor gemaakte reiskosten – mits zij in de procedure uiteindelijk succesvol waren – teruggevorderd worden. Maar alleen als de zitting plaatsvindt in een andere gemeente dan die van hun eigen woonplaats. Tot de reiskosten behoren reiskosten voor vervoer, verblijfskosten en eventuele kosten door gederfde inkomsten.

Hetzelfde geldt voor de reiskosten van advocaten als het advocatenkantoor zich in een andere stad bevindt dan de rechtbank waar de zitting plaatsvindt.

Naast de daadwerkelijke reiskosten kan ook een vergoeding worden gevraagd voor de tijd die verloren is gegaan door de reis en de deelname aan de zitting, aangezien deze tijd zonder de rechtszaak voor andere zaken gebruikt had kunnen worden.

Kostenvergoeding in Duitse arbeidsrechtelijke procedures

• Gerechtskosten
• Reiskosten van de partij
• Reiskosten van de advocaat, indien deze niet voor rekening van de werknemer komen maar hypothetisch wel zouden zijn ontstaan

Het arbeidsrecht regelt in § 12a van de Arbeitsgerichtsgesetz een uitzondering op de algemene kostenvergoeding voor procedures voor de arbeidsrechtbanken, dus voor procedures in eerste aanleg.

Bij Duitse arbeidsrechtelijke procedures in eerste aanleg worden noch de advocaatkosten voor de vertegenwoordiging in de de procedure, noch de voorgerechtelijke kosten van advocaten vergoed.

Deze regeling is bedoeld om te beschermen tegen dreigend te hoge kosten en om werknemers aan te moedigen in geval van twijfel een rechtszaak aan te spannen of zich tegen een aanklacht te verdedigen, zonder zich te laten afschrikken door het vooruitzicht dat bij verlies niet alleen de eigen advocaat, maar ook die van de tegenpartij betaald moet worden. Om dezelfde reden (bescherming tegen te hoge kosten) waren advocaten honderd jaar geleden zelfs volledig uitgesloten van vertegenwoordiging voor de arbeidsrechtbanken. Werknemers en werkgevers moesten hun zaken voor de arbeidsrechtbanken tot 1953 zonder juridisch bijstand voeren. Pas sinds 1979 zijn Duitse advocaten onbeperkt toegelaten om cliënten te vertegenwoordigen voor de Duitse arbeidsrechtbanken.

Tegenwoordig kan men bij procedures voor de arbeidsrechtbanken vrij kiezen of men een advocaat wil inschakelen of het zonder advocaat wil proberen. Met een advocaat zijn de kansen om de procedure succesvol af te ronden natuurlijk groter. Het nadeel is echter dat de gemaakte advocaatkosten, zelfs bij een succesvolle afloop van de zaak, niet worden vergoed.

Vergoeding van reiskosten in Duitse arbeidsrechtelijke procedures

Voor de reiskosten van de partij geldt een andere regeling. Als werknemers deelnemen aan een zitting voor de arbeidsrechtbank (rechtbank van eerste aanleg), worden de reiskosten op dezelfde manier vergoed als bij civiele procedures.

Dit geldt echter niet voor het tijdsverlies door de reis en de deelname aan de zitting. Dit verlies wordt niet in aanmerking genomen en dus ook niet vergoed.

Advocaten krijgen daarentegen in arbeidsrechtelijke procedures hun reiskosten in principe niet vergoed.

Een uitzondering op deze regel is mogelijk. De reiskosten van een advocaat kunnen worden vergoed als de partij zelf niet naar de zitting hoefde te reizen omdat zij zich door hun advocaat kon laten vertegenwoordigen. Aangezien in dat geval de eigen, in principe noodzakelijke, reiskosten van de partij zijn uitgespaard, worden de reiskosten van de advocaat vergoed. Deze vergoeding is gebaseerd op de hypothetische reiskosten van de partij, die anders onvermijdelijk zouden zijn ontstaan.

Dit artikel laat zien dat de vraag welke kosten in verband met een juridische procedure in Duitsland worden vergoed, niet eenvoudig te beantwoorden is. Naast de hier besproken regels en uitzonderingen zijn er in sommige gevallen bovendien nog verdere specifieke uitzonderingen waarmee rekening moet worden gehouden.

Om onverwachte verrassingen bij de kostenvergoeding te voorkomen, is het daarom aan te raden om eventuele onduidelijkheden over de kosten vooraf met een advocaat voor Duits recht te bespreken.

Contact

Heeft u vragen over de vergoeding van gemaakte proceskosten of heeft u juridisch advies nodig over een procedure of over procesrechtelijke aspecten in Duitsland? Neem dan gerust contact op met onze Duitse advocaat Tono Wevers via [email protected] of  +31 6 81 81 02 67.