Mag je een gesprek stiekem opnemen als bewijs?

Allereerst is het belangrijk onderscheid te maken tussen een gesprek waaraan je zelf deelneemt en een gesprek tussen anderen. Vervolgens rijzen twee vragen: is het heimelijk opnemen van een gesprek strafbaar en kan een dergelijke geluidsopname als bewijs worden gebruikt in een procedure bij de rechter?

Ben je zelf deelnemer aan het gesprek? Dan is het in Nederland in beginsel toegestaan om dat gesprek op te nemen, ook zonder dat je de andere deelnemer daarvan op de hoogte stelt. Anders ligt dat wanneer je een gesprek opneemt waarbij je zelf geen partij bent. In dat geval kan sprake zijn van een strafbaar feit op grond van artikel 139a, eerste lid, en artikel 139b, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht.

Mag je een gesprek opnemen als bewijs in een rechtszaak?

Maar kan een heimelijk opgenomen gesprek, waaraan je zelf hebt deelgenomen, ook als bewijs worden gebruikt? In het Nederlandse civiele procesrecht geldt de zogenoemde vrije bewijsleer (artikel 152 Rv). Dat betekent dat partijen in een procedure in beginsel alle middelen mogen gebruiken om hun stellingen te bewijzen. De rechter bepaalt vervolgens zelf welke bewijskracht aan een bepaald bewijsmiddel wordt toegekend.

Oordelen Hoge Raad

De Hoge Raad heeft in zijn arresten uit 1987 (HR 16 oktober 1987, ECLI:NL:HR:1987:AC9997) en 2003 (HR 31 januari 2003, ECLI:NL:HR:2003:AF0201) geoordeeld dat een zonder toestemming gemaakte geluidsopname in beginsel niet als onrechtmatig verkregen bewijs hoeft te worden aangemerkt. De rechter dient een dergelijke geluidsopname in beginsel in zijn beoordeling te betrekken. Met andere woorden: een geluidsopname kan als bewijs worden gebruikt, ook als de andere partij niet wist dat deze werd gemaakt.

Een telefoongesprek opnemen als bewijs kan dus onder omstandigheden mogelijk zijn. Ook hierbij geldt dat de rechter kijkt naar de specifieke omstandigheden van het geval en de belangen van beide partijen.

De rechtbank Noord-Holland heeft in 2022 zelfs geoordeeld dat een onrechtmatig verkregen geluidsopname in een civiele procedure als bewijs kan worden toegelaten. Daarbij dient de rechter wel een belangenafweging te maken tussen enerzijds het belang van waarheidsvinding en anderzijds de overige belangen die in het geding zijn, zoals het recht op privacy. Het is dus mogelijk dat een onrechtmatig verkregen geluidsopname toch als bewijs wordt gebruikt wanneer de rechter van oordeel is dat het belang van waarheidsvinding in het concrete geval zwaarder weegt.

Conclusie

Mag je een gesprek opnemen als bewijs? Het antwoord is: niet altijd, maar ook niet nooit. Het heimelijk opnemen van een gesprek is niet in alle gevallen verboden. Neem je zelf deel aan het gesprek, dan is het in beginsel toegestaan om daarvan een geluidsopname te maken. Een dergelijke opname kan bovendien als bewijs in een civiele procedure worden gebruikt. 

Zelfs wanneer een geluidsopname onrechtmatig is verkregen, kan de rechter besluiten deze toch als bewijs toe te laten, waarbij een belangenafweging plaatsvindt tussen het belang van waarheidsvinding en andere belangen, zoals de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Een privacy schending door een opname betekent dus niet automatisch dat de opname niet als bewijs kan worden gebruikt. Of een geluidsopname uiteindelijk als bewijs bij de rechtbank wordt toegelaten? Dat hangt dan ook altijd af van de omstandigheden van het geval.