De nieuwe EU-richtlijn productaansprakelijkheid (Richtlijn (EU) 2024/2853) - Een paradigmaverschuiving in het productaansprakelijkheidsrecht

Waarom was een hervorming noodzakelijk?

De oorspronkelijke richtlijn uit 1985 was ontworpen voor een wereld zonder digitale producten, kunstmatige intelligentie of met internet verbonden apparaten. De snelle technologische ontwikkelingen – met name op het gebied van software en AI-systemen – hadden geleid tot aanzienlijke lacunes in de bescherming. Consumenten die schade leden door gebrekkige digitale producten of AI-gestuurde systemen, beschikten vaak niet over een effectief rechtsmiddel. De nieuwe richtlijn dicht deze lacunes en moderniseert het aansprakelijkheidsregime fundamenteel.

De belangrijkste vernieuwingen in één oogopslag

• Breder productbegrip

Het toepassingsgebied van de nieuwe richtlijn is aanzienlijk uitgebreid. Onder het begrip “product” valt nu ook software – inclusief AI-systemen, besturingssystemen, firmware en applicatiesoftware. Hierdoor kunnen voor het eerst ook puur digitale producten onder de risicoaansprakelijkheid voor producten vallen.

• Nieuwe aansprakelijke partijen

De nieuwe richtlijn productaansprakelijkheid heeft betrekking op alle bedrijven die producten in de EU vervaardigen of op de markt brengen. Naast de klassieke fabrikant kunnen nu ook andere marktdeelnemers als potentiële aansprakelijke partij worden aangemerkt. Daartoe behoren met name onlineplatforms die consumenten rechtstreeks in contact brengen met fabrikanten uit derde landen, evenals fulfilmentdienstverleners. Wanneer de feitelijke fabrikant buiten de EU gevestigd is en geen EU-vertegenwoordiger heeft aangewezen, kunnen ook importeurs en – onder bepaalde voorwaarden – online marktplaatsen aansprakelijk worden gesteld.

• Verlichting van de bewijslast

Een van de belangrijkste wijzigingen betreft de bewijslast. Volgens de nieuwe richtlijn krijgen rechters de bevoegdheid om fabrikanten te verplichten bewijsmateriaal openbaar te maken. Indien dit niet wordt overgelegd, geldt een wettelijke vermoedenregeling. Daarbij wordt onder bepaalde voorwaarden aangenomen dat sprake is van een gebrek, met name wanneer het product duidelijk niet voldoet aan de gerechtvaardigde veiligheidsverwachtingen of wanneer een rechter vaststelt dat het voor de eiser onevenredig moeilijk is om de feiten vast te stellen.

• Uitbreiding van het begrip gebrek

Het begrip “gebrek” in de nieuwe richtlijn houdt nog sterker rekening met de eisen van het productveiligheidsrecht. Een product is gebrekkig wanneer het niet de veiligheid biedt die men redelijkerwijs mag verwachten.

• Verlenging van de verjaringstermijn

De maximale aansprakelijkheidsduur van tien jaar kan onder bepaalde omstandigheden worden verlengd tot 25 jaar, bijvoorbeeld wanneer gezondheidsschade zich pas na langere tijd openbaart.

Omzetting 

De wetgever moet de richtlijn uiterlijk op 9 december 2026 omzetten in nationaal recht en daarbij de bestaande wet (bijvoorbeeld in Duitsland het ProdHaftG) dienovereenkomstig aanpassen. 

De oude richtlijn inzake productaansprakelijkheid 85/237/EEG blijft ook daarna van toepassing op producten die op dat moment al in de handel zijn gebracht.

Aanbevelingen

Ondernemers zouden hun productaansprakelijkheidsrisico, ontwikkelings- en documentatieprocessen en bestaande controle- en terugroepsystemen moeten controleren en, indien nodig, hun verzekeringsdekking aanpassen. Voor meer advies denken onze handelsrecht advocaten graag met je mee.