De enquêteprocedure (6/6)

Wat valt onder wanbeleid?

Onder wanbeleid kunnen de volgende situaties vallen:

• Conflicten over dividendbeleid;
• Vermoeden van wanbeleid door een bestuurder; 
• Geschillen tussen aandeelhouders, of tussen aandeelhouders en het bestuur, zoals bijvoorbeeld in familiebedrijven;
• Interne conflicten tussen aandeelhouders; en 
• Geschillen binnen concerns.

Indieningsvereisten voor het verzoekschrift

Het indienen van een schriftelijk verzoek om een enquêteprocedure te starten heeft een aantal vereisten. De rechtspersoon moet onder andere naar Nederlands recht zijn opgericht en in Nederland statutair gevestigd zijn. De rechtspersoon moet dus haar officiële woonplaats in Nederland hebben.

De volgende partijen zijn bevoegd deze procedure in te stellen:

• Bij een vereniging, coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij, ten minste 300 leden, of een aantal leden dat ten minste 1/10e van het ledental vormt dan wel ten minste 1/10e van de stemmen in de algemene vergadering vertegenwoordigt.
• Bij een BV of NV met een geplaatst kapitaal van maximaal EUR22,5 miljoen geldt voor houders van aandelen of certificaten van aandelen dat zij ten minste 1/10e van het geplaatst kapitaal vertegenwoordigen of gerechtigd zijn tot een nominale waarde van ten minste EUR225.000, -; en
• Bij een BV of NV met een geplaatst kapitaal van minimaal EUR22,5 miljoen, geldt voor houders van aandelen of certificaten van aandelen dat zij gezamenlijk ten minste 1/100e van het geplaatst kapitaal moeten vertegenwoordigen. 

Als het gaat om een BV of NV met op de beurs genoteerde aandelen, dan kunnen aandeelhouders of certificaathouders die samen minimaal 1% van het aandelenkapitaal hebben, óf een belang dat minstens 20 miljoen euro waard is, een enquêteverzoek indienen.

De statuten van de rechtspersoon kunnen overigens lagere drempels vaststellen om een verzoek bij de Ondernemingskamer in te dienen en een dergelijke procedure te starten.

Hoe ziet de procedure eruit?

De enquêteprocedure bestaat uit een aantal fases: de voorfase, de onderzoeksfase en de fase waarin voorzieningen kunnen worden getroffen.

1. Voorfase

De voorfase gaat vooraf aan het schriftelijke verzoek om een onderzoek te starten. In deze fase is het vooral belangrijk om op tijd schriftelijk bezwaar kenbaar te maken tegen het beleid en de gang van zaken bij de rechtspersoon. Als dit niet gebeurt kan de verzoeker niet-ontvankelijk worden verklaard. Het verzoek wordt dan niet in behandeling genomen. De verplichting tot het maken van bezwaar geeft de rechtspersoon de mogelijkheid om een geschil binnen die rechtspersoon eerst zelf op te lossen. Dit vereiste geldt niet indien het verzoek door de rechtspersoon zelf is gedaan. De rechtspersoon wordt vertegenwoordigd door het bestuur. Er wordt verondersteld in een dergelijk geval dat (het bestuur van) de rechtspersoon al op de hoogte is van de bezwaren. Bij zichzelf bezwaar maken is dan niet nodig.

2. Onderzoeksfase

Vervolgens kan het schriftelijk verzoek worden ingediend dat de procedure inluidt. De wet bepaalt dat voor het indienen van zo’n verzoekschrift een advocaat nodig is. Het onderzoek kan zich ook uitstrekken tot buitenlandse dochters. Deze zijn daarentegen niet zelfstandig partij bij de procedure.

De Ondernemingskamer kan vervolgens een of meer personen aanstellen. Zij doen onderzoek naar het beleid en de gang van zaken binnen de rechtspersoon. De onderzoekers zullen onder andere kijken naar de administratie van de rechtspersoon, notulen van vergaderingen, e-mails en zij zullen individuele gesprekken voeren met verschillende partijen. Alle bevindingen worden vastgelegd in een schriftelijk onderzoeksrapport. De Ondernemingskamer trekt vervolgens op basis van dat rapport de conclusie of wel of geen sprake is geweest van wanbeleid binnen de rechtspersoon.

3. Uitkomst van het onderzoek?

De enquêteprocedure biedt dus in de hoofdregel de mogelijkheid een verklaring voor recht te vorderen dat sprake is van wanbeleid en een oordeel van de Ondernemingskamer om aan te geven wie verantwoordelijk is.

Voorzieningen van de Ondernemingskamer

De Ondernemingskamer maakt een belangenafweging bij haar oordeel om een voorziening te treffen. Zij weegt het belang van de verzoeker af tegen dat van de rechtspersoon. Zo kan een verzoek om openheid desondanks stranden als dit tegen het belang van de rechtspersoon in gaat. Dit gebeurde in HR 18 november 2022 (ECLI:NL:HR:2022:1705).

De Ondernemingskamer kan de volgende concrete voorzieningen treffen:

1. Schorsen of ontslaan van bestuurders;
2. Gebieden van een of meer aanpassingen van de statuten van de rechtspersoon; 
3. Aanstellen van een tijdelijke bestuurder; en 
4. Beschermingsmaatregelen treffen voor minderheidsaandeelhouders tegen machtsmisbruik. Dit doet de Ondernemingskamer door bijvoorbeeld besluiten te vernietigen die nadelig waren voor die aandeelhouder of door tijdelijk het aandelenbeheer over te dragen aan een onafhankelijk beheerder.

Bent u aandeelhouder, bestuurder of certificaathouder van een rechtspersoon of een lid van een vereniging, coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij en herkent u zich in een van deze situaties? Damsté biedt jaren ervaring en specialistische kennis bij dergelijke procedures om u te begeleiden bij een enquêteprocedure. Bij vragen neem contact op Martien Bruintjes, advocaat Handels- en ondernemingsrecht.

Contact opnemen

Bekijk ook eens onze andere artikelen uit deze reeks over de geschillenregeling en de enquêteprocedure:

1. Een geschil tussen aandeelhouders, wat nu?
2. Wijzigingen in de procedurele aspecten van de geschillenregeling
3. In welke gevallen komt het tot een uitstoting?
4. De uittredingsprocedure
5. Ontnemen van stemrechten