AI en auteursrecht: wie is de maker van AI-content en wanneer dreigt auteursrechtinbreuk?

Het auteursrecht zoekt een maker

Het uitgangspunt van het auteursrecht lijkt eenvoudig: bescherming ontstaat wanneer sprake is van een eigen intellectuele schepping van de maker. Een roman wordt geschreven door een auteur, een schilderij wordt gemaakt door een kunstenaar en een foto wordt genomen door een fotograaf.

Bij generatieve AI ligt dat anders. Een gebruiker voert een prompt in, waarna een systeem zelfstandig een afbeelding of tekst genereert. De vraag is dan wie de creatieve keuzes heeft gemaakt die aan het eindresultaat ten grondslag liggen. Is dat de gebruiker? De ontwikkelaar van het AI-model? Of misschien niemand? Die vraag is van belang, omdat auteursrecht alleen kan ontstaan wanneer sprake is van voldoende menselijke creativiteit. Juist daar wringt het bij AI-gegenereerde content.

Kan AI-content auteursrechtelijk beschermd zijn?

Voor content die volledig automatisch door AI wordt gegenereerd, lijkt het op grond van de huidige stand van het recht niet voor de hand te liggen dat daarop auteursrecht ontstaat. Omdat een menselijke maker ontbreekt, ontbreekt immers ook een belangrijk uitgangspunt van het auteursrecht.

De praktijk is echter minder zwart-wit. Gebruikers beperken zich vaak niet tot het invoeren van één enkele prompt. Zij sturen het proces bij, selecteren resultaten, combineren verschillende versies en bewerken de output. Naarmate die creatieve betrokkenheid groter wordt, neemt ook de kans toe dat sprake is van een auteursrechtelijk beschermd werk.

Waar de grens precies ligt, is nog onduidelijk. De huidige auteursrechtelijke regels zijn immers ontwikkeld in een tijd waarin generatieve AI nog niet bestond. Rechters zullen de komende jaren moeten bepalen hoeveel menselijke invloed nodig is om van auteurschap te kunnen spreken.

AI kan niet alleen creëren, maar ook inbreuk maken

Minstens zo interessant is de vraag of AI niet alleen auteursrechten kan creëren, maar ook kan schenden.

Dat vraagstuk speelt een belangrijke rol in de procedure van Disney en Universal tegen Midjourney. Volgens de filmstudio's genereert het platform afbeeldingen waarin beschermde personages herkenbaar worden gereproduceerd. De uitkomst van die zaak kan grote gevolgen hebben voor de manier waarop AI-platforms in de toekomst worden ontwikkeld en gebruikt.

Ook op andere fronten wordt geprocedeerd. Zo voert Getty Images al geruime tijd procedures tegen Stability AI vanwege het vermeende gebruik van auteursrechtelijk beschermde afbeeldingen voor het trainen van AI-modellen.

Deze zaken laten zien dat de discussie zich niet alleen richt op de vraag wie eigenaar is van AI-output, maar ook op de vraag in hoeverre bestaande creatieve prestaties mogen worden gebruikt voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie.

Voor gebruikers van AI is dat een relevant aandachtspunt. Het feit dat een afbeelding of tekst door een AI-systeem wordt gegenereerd, betekent namelijk niet automatisch dat deze vrij is van rechten van derden. Wanneer output te veel overeenkomsten vertoont met een bestaand werk, kan onder omstandigheden sprake zijn van auteursrechtinbreuk.

Nieuwe technologie, nieuwe regels

Ook de Europese wetgever probeert meer grip te krijgen op de ontwikkeling van AI. Met de AI Act beschikt de Europese Unie inmiddels over een wettelijk kader voor kunstmatige intelligentie. De relatie tussen de AI Act en het auteursrecht is vooralsnog echter beperkt.

Wilt u meer weten over de AI Act en de juridische verplichtingen die daaruit voor ondernemingen kunnen voortvloeien? Lees dan ook de blog van mijn collega Frank van ’t Geloof.

Wat betekent dit voor ondernemingen?

Voor ondernemingen biedt AI onmiskenbaar kansen. Het genereren van teksten, afbeeldingen en andere content is sneller en eenvoudiger dan ooit. Tegelijkertijd vraagt het gebruik van AI om alertheid. Wie AI-output commercieel inzet, doet er verstandig aan stil te staan bij vragen rondom auteurschap en mogelijke rechten van derden.

Terwijl kunstmatige intelligentie zich in hoog tempo ontwikkelt, is het auteursrecht nog altijd op zoek naar de maker.