Erfenis verdelen: hoe wordt een erfdeel van een kind berekend?

Hoe wordt een nalatenschap verdeeld zonder testament?

Wanneer iemand overlijdt zonder testament, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. Dit staat in artikel 4:10 BW en verder. De wet werkt met een vaste rangorde van categorieën erfgenamen. Pas als er in een eerdere categorie geen erfgenamen zijn, komt de volgende categorie aan bod.

De wet kent de volgende volgorde:

• Categorie 1: de echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen van de overledene;

• Categorie 2: ouders, broers en zussen;

• Categorie 3: grootouders

• Categorie 4: overgrootouders;

De hoofdregel is dat alleen wordt gekeken naar de eerste categorie waarin nog minimaal één erfgenaam aanwezig is. Zodra er erfgenamen in een groep zijn, komen de volgende groepen niet meer aan bod. Dit betekent in de praktijk dat als er een echtgenoot en/of kinderen zijn, de nalatenschap niet toekomt aan ouders, broers of zussen.

Als iemand uit een categorie (bijvoorbeeld een erfdeel van een kind, broer of grootouder) niet meer leeft of niet kan erven, schuiven diens kinderen door naar zijn of haar plek in de erfenis. Dit heet plaatsvervulling.

De verdeling binnen een categorie

Binnen de eerste categorie erven de echtgenoot en de kinderen in beginsel ieder een gelijk deel van de nalatenschap.

De wettelijke verdeling (artikel 4:13 BW)

Wanneer de overledene een echtgenoot of geregistreerd partner én één of meer kinderen achterlaat, geldt automatisch de wettelijke verdeling van artikel 4:13 BW.

Dit betekent het volgende:

• de echtgenoot verkrijgt van rechtswege alle goederen van de nalatenschap;

• de echtgenoot wordt volledig aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap;

• de kinderen krijgen geen goederen uit de nalatenschap in eigendom;

• de kinderen krijgen een geldvordering op de langstlevende echtgenoot ter grootte van het erfdeel van het kind.

De geldvordering van de kinderen is in beginsel niet direct opeisbaar. Deze wordt doorgaans pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende echtgenoot, tenzij zich een wettelijke uitzondering voordoet.

Indien er geen echtgenoot of geregistreerd partner is, maar wel kinderen, dan geldt de wettelijke verdeling van artikel 4:13 BW niet. In dat geval erven de kinderen rechtstreeks en verkrijgen zij ieder een gelijk deel van de nalatenschap.

Wat gebeurt er als er een testament is?

Met een testament kan van de hiervoor beschreven wettelijke regeling worden afgeweken. Zo kan iemand bepaalde goederen aan specifieke erfgenamen nalaten of een andere verdeling van de nalatenschap bepalen.

Ook kan een kind in een testament worden onterfd. Dat betekent echter niet automatisch dat het kind nergens meer recht op heeft. De wet biedt kinderen namelijk een minimale bescherming in de vorm van de legitieme portie.

Wat is de legitieme portie en hoeveel bedraagt die?

De legitieme portie is een wettelijk minimum waar een kind aanspraak op kan maken uit de nalatenschap van een ouder, ook wanneer het kind (gedeeltelijk) is onterfd in een testament. Het gaat niet om een recht op goederen uit de erfenis, maar uitsluitend om een geldvordering.

De hoogte van de legitieme portie bedraagt de helft van het erfdeel dat het kind volgens de wet zou hebben gekregen als er geen testament was geweest. Kort gezegd: de helft van het wettelijke erfdeel.

Voor de berekening wordt gekeken naar de zogenoemde legitimaire massa. Dit is niet alleen de waarde van de nalatenschap op het moment van overlijden, maar ook bepaalde schenkingen die de overledene tijdens zijn of haar leven heeft gedaan.

In de praktijk is de het berekenen van een erfdeel vaak minder eenvoudig dan deze basisregel doet vermoeden, vooral door de vraag welke schenkingen moeten worden meegenomen en hoe de legitimaire massa moet worden berekend. Daarom is het verstandig om in dergelijke situaties juridisch advies in te winnen.

Laat u tijdig adviseren

Wanneer iemand overlijdt, komt er vaak veel op u af. Naast het verdriet moeten er juridische en financiële keuzes worden gemaakt. De regels rondom erfgenamen, testamenten en de legitieme portie zijn bovendien niet altijd eenvoudig.

Wilt u weten wat uw erfdeel als kind is, of twijfelt u over uw rechten bij het verdelen van een erfenis of legitieme portie? Neem dan tijdig contact op met een advocaat erfrecht. Wij helpen u graag om uw positie duidelijk in kaart te brengen en uw rechten veilig te stellen.