Moet ik verplicht een cao toepassen?

Zo mag u een werknemer niet minder betalen dan het wettelijk minimumloon. Voor meer informatie verwijs ik naar mijn eerdere blog: Moet ik medewerkers met dezelfde functie hetzelfde betalen?

Ook in andere gevallen bent u niet geheel vrij in welke arbeidsvoorwaarden u met de werknemer afspreekt. Dit kan bijvoorbeeld zijn doordat u een cao moet toepassen. In dit blog bespreek ik wanneer u verplicht bent deze toe te passen en gedurende welke periode dat het geval is.

Cao’s hebben als doel om de concurrentie op arbeidsvoorwaarden tegen te gaan. Bepalingen hierin kunnen een verschillend karakter hebben:

1. Een minimumkarakter. Dit betekent dat ten gunste van de werknemer mag worden afgeweken.
2. Een maximumkarakter. Dit betekent dat alleen in het nadeel van de werknemer mag worden afgeweken.
3. Een standaardkarakter. Dit betekent dat helemaal niet van de cao-bepaling mag worden afgeweken.

Het hoeft niet zo te zijn dat een cao in het geheel een karakter heeft als bedoeld in 1 t/m 3. Het kan zijn dat er bepalingen in zijn opgenomen met een minimumkarakter en verderop bepalingen met een standaardkarakter. Om dit vast te stellen, is het belangrijk goed de bepalingen van de cao te bestuderen.

In de volgende gevallen is een werkgever verplicht een cao toe te passen:

• zowel werknemer als werkgever is lid van de vakbond en werkgeversvereniging die partij zijn bij de betreffende cao;
• de werkgever is lid van de werkgeversvereniging die partij is bij de betreffende cao. De werknemer is geen lid van de vakbond;
• de cao is algemeen verbindend verklaard;
• partijen hebben contractueel afgesproken dat zij de cao gaan toepassen.

Werknemer en werkgever zijn lid

Op het moment dat zowel de werknemer als de werkgever lid is van de werkgeversvereniging c.q. vakbond die partij zijn bij de cao, moeten zij deze verplicht toepassen op hun arbeidsrelatie. De cao wordt dan automatisch onderdeel van de arbeidsovereenkomst.

Dit is alleen het geval wanneer partijen ook onder de werkingssfeer van de cao vallen. Anders zou men veel cao’s tegelijkertijd moeten toepassen. De FNV is bijvoorbeeld partij bij veel cao’s. De werkingssfeer kadert het toepassingsgebied van de cao af. Zo is de cao voor de horeca alleen van toepassing op ondernemingen die zich in overwegende mate bezighouden met het horecabedrijf, zoals restaurants.

Doordat de cao automatisch onderdeel uit gaat maken van de arbeidsovereenkomst, kan de werknemer aanspraak maken op de bepalingen die erin staan. Dit kan verstrekkende gevolgen hebben. Realiseren partijen zich onvoldoende dat de cao van toepassing is, dan kan een werknemer nog over een periode van vijf jaar terug aanspraak maken op achterstallig salaris, als minder dan het geldende salaris is betaald. Met een beetje pech komt daar zelfs nog een wettelijke verhoging van 50% bovenop in verband met de te late betaling.

Alleen werkgever is lid

Als alleen de werkgever lid is van de werkgeversvereniging die partij is bij de cao, maar de werknemer niet van de vakbond, wordt de cao niet automatisch van toepassing op de arbeidsovereenkomst. Wel is de werkgever verplicht de cao van toepassing te laten worden op de arbeidsovereenkomst. Dit gebeurt door middel van een incorporatiebeding. In dit beding staat meestal dat de betreffende van tijd tot tijd geldende cao van toepassing is op de arbeidsovereenkomst. Bij strijdigheid tussen de cao en de arbeidsovereenkomst prevaleert de laatste.

Mocht een werkgever de cao niet toepassen, dan kan de betreffende werknemer niet zelf rechtstreeks toepassing bij de rechter claimen. De werkgeversverenigingen en de vakbonden kunnen dat wel. Naast een vordering de werkgever te verplichten de cao toe te passen, kunnen deze verenigingen ook nog een schadeclaim neerleggen.

Dit vanwege de reputatieschade die geleden wordt door het niet toepassen.

Algemeenverbindendverklaring

De cao kan ook door de Minister algemeen verbindend verklaard worden. Dat wil zeggen dat deze automatisch van toepassing wordt op de arbeidsovereenkomst, op het moment dat partijen onder de werkingssfeer van de cao vallen.

Lidmaatschap van de verenigingen die partij zijn bij de cao is daarvoor niet vereist. Een voorbeeld van een regelmatig algemeen verbindend verklaarde cao is die van Bouw en Infra.

Incorporatiebeding

Als partijen niet op basis van één van de bovengenoemde mogelijkheden gehouden zijn een cao toe te passen, kunnen zij er echter wel vrijwillig voor kiezen dat te doen. Dit gebeurt dan door het van toepassing verklaren van de cao in de arbeidsovereenkomst. Zo kan een advocatenkantoor ervoor kiezen om bijvoorbeeld die van Bouw en Infra van toepassing te verklaren. Het is daarbij dus niet vereist dat de werkingssfeer van de cao van toepassing is op de onderneming.

Over welke periode moet de cao toegepast worden?

Cao’s kennen een looptijd. Wil dat dan zeggen dat na de looptijd deze niet meer toegepast hoeft te worden? Of is sprake van het nawerken van de cao?

Dat hangt ervan af op welke grond u deze toe moet passen.

Als de cao van toepassing is geworden doordat zowel de werknemer als de werkgever lid zijn van de cao-partijen, dan werkt deze ook na de looptijd daarvan na. Dat wil zeggen dat u gehouden blijft de bepalingen uit de cao toe te passen. Wel herleeft de contractsvrijheid. Het staat u dus vanaf dat moment – totdat u een nieuwe cao toe moet passen – vrij om afwijkende afspraken te maken.

Als u de cao van toepassing heeft verklaard door middel van een incorporatiebeding, dan blijft deze ook na de looptijd daarvan gelden. De afspraken zijn immers onderdeel geworden van de arbeidsovereenkomst. Dit hangt echter wel af van de formulering van het incorporatiebeding.

Als u alleen de cao toe moet passen doordat deze algemeen verbindend is verklaard, dan werkt deze niet na. Dit betekent dat na het verstrijken van de looptijd van deze cao de afspraken die golden voor het van toepassing worden van de cao, herleven. Stond hierin bijvoorbeeld een uurloon van minimaal € 20,- en u was met uw werknemer in de arbeidsovereenkomst een uurloon van € 15 overeengekomen, dan heeft deze werknemer na het verstrijken van de looptijd van de cao weer recht op € 15 per uur.

Is in iedere bedrijfstak een cao?

Nee dat is niet het geval. Er zijn bedrijfstakken waarin geen geldende cao is. Dat is bijvoorbeeld in de advocatuur het geval.

Wat kan Damsté betekenen bij cao-vraagstukken?

Het is niet altijd eenvoudig vast te stellen of u verplicht een cao toe moet passen. Zo kan het zijn dat er mogelijk twee van toepassing lijken te zijn, of dat u vermoedt dat helemaal geen cao van toepassing is. Het is belangrijk dat de juiste toegepast wordt. Laat u dat na, dan kan een werknemer de aanspraken uit de cao nog over vijf jaren in het verleden van u vorderen. Dit kan behoorlijk in de papieren lopen.

De advocaten van Damsté hebben ruime ervaring bij de advisering over cao-vraagstukken. Wij kunnen samen met u vaststellen of u onder een cao valt en zo ja, welke dit dan is. Mocht tijdens dit onderzoek blijken dat u ten onrechte een cao niet hebt toegepast, dan doen wij er alles aan om de ongewenste gevolgen hiervan te verzachten.

Neemt u gerust eens contact met ons op.