Kinderen onterven, kan dat?

De erfenis

De wet kent niet het woord erfenis. Het woord erfenis heeft namelijk meerdere betekenissen. De wet spreekt daarom van een nalatenschap. Een nalatenschap bestaat uit alle aanwezige bezittingen en schulden op het moment dat iemand komt te overlijden. Denk hierbij aan een woning, inboedel, auto, spaargeld, hypothecaire geldlening en overige schulden. 

Een testament

Een testament is een document waarin wordt bepaald wat er moet gebeuren met het vermogen op het moment dat iemand overlijdt. In Nederland mag dit document alleen bij een notaris worden gemaakt. Voor het onterven van een kind is dus altijd een notaris nodig. Een eigen handgeschreven brief waarop staat dat een kind is onterfd, is niet geldig tenzij het handgeschreven testament in bewaring is gegeven bij een notaris.

Het onterven van een kind in een testament kan op twee manieren:

1. In het testament staat dat je het kind wil onterven (directe onterving);

2. In het testament staat wie de erfgenamen zijn en wordt het kind niet als erfgenaam genoemd.(indirecte onterving)

Maar wat als er geen testament is gemaakt bij een notaris? 

Erfopvolging 

Als iemand geen testament heeft, dan bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn van de overledene. 

In de wet worden vier groepen erfgenamen aangewezen: 

1. Groep 1: echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen

2. Groep 2: ouders, broers en zussen

3. Groep 3: grootouders

4. Groep 4: overgrootouders. 

Op het moment dat de eerste groep er niet is, komt de tweede groep pas aan de beurt.

De wettelijke verdeling als er geen testament is

Als de ouder een echtgenoot en kinderen of geregistreerd partner en kinderen achterlaat, gebeurt er iets bijzonders. De achtergebleven echtgenoot krijgt alle goederen en schulden van de nalatenschap. Deze achtergebleven echtgenoot wordt ook wel de langstlevende echtgenoot genoemd. 

De kinderen die ook erfgenaam zijn, krijgen dus geen goederen. Zij krijgen een vordering in geld op de langstlevende echtgenoot. Deze geldvordering kan pas worden  opgeëist op het moment dat de langstlevende echtgenoot ook komt te overlijden. De langstlevende mag wel eerder betalen. Dit wordt de wettelijke verdeling genoemd. 

De wettelijke verdeling is niet van toepassing als er geen langstlevende echtgenoot is. Als een ouder zonder echtgenoot of geregistreerd partner komt te overlijden dan kunnen de kinderen direct alle goederen krijgen.

Voorbeeld wettelijke verdeling

Twee ouders hebben tezamen drie kinderen. Een van de ouders komt te overlijden. De wet bepaalt dat de langstlevende echtgenoot en de kinderen erfgenaam zijn. Er zijn dus vier erfgenamen.

De wettelijke verdeling zorgt ervoor dat alle goederen naar de langstlevende echtgenoot gaan. De kinderen krijgen nu een niet-opeisbare geldvordering op de langstlevende echtgenoot.

Stel de nalatenschap van de overleden ouder heeft een waarde van € 120,00. Er zijn vier erfgenamen: de langstlevende echtgenoot en drie kinderen. Elke erfgenaam heeft daarom recht op ¼ van de nalatenschap. Dit betekent dat elk kind recht heeft op € 30,00 (€ 120,00 / 4). De kinderen krijgen het geld pas op het moment dat de langstlevende echtgenoot ook komt te overlijden. 

Kind onterven bij testament

Een ouder kan een kind onterven in een testament. Naast het onterven van een kind, kan er natuurlijk nog veel meer worden bepaald in een testament. Er kan bijvoorbeeld worden bepaald dat de televisie naar een oom gaat en de hoekbank naar een nichtje. De vrijheid om te bepalen wat er met je vermogen gebeurt na overlijden, wordt de testeervrijheid genoemd.

In de wet wordt deze testeervrijheid op sommige onderwerpen beperkt. Een van die onderwerpen is het onterven van een kind. Een onterfd kind heeft namelijk nog recht op een zogenaamde legitieme portie. 

Legitieme portie

Een onterfd kind wordt een legitimaris genoemd. In de wet is bepaald dat een legitimaris recht heeft op een zogenaamde legitieme portie. De legitieme portie is een vordering in geld. Als legitimaris heb je dus geen recht op spullen uit de nalatenschap. 

Een onterfd kind moet wel binnen vijf jaar na het overlijden een beroep doen op de legitieme portie, anders is hij te laat.

De wet bepaalt dat de legitieme portie de helft is van wat de legitimaris zou krijgen als hij niet was onterfd. De legitieme portie wordt berekend aan de hand van de zogenoemde legitimaire massa.

De legitimaire massa is:

• De waarde van de goederen minus de schulden;

• Plus bepaalde schenkingen door de overledene.
  
  

Voorbeeld legitieme portie

Twee ouders hebben tezamen drie kinderen. Een van de ouders komt te overlijden. De overledene heeft één van de kinderen onterfd. Dit betekent het volgende. Er zijn nu drie erfgenamen: de langstlevende echtgenoot en twee kinderen. Het derde kind is een legitimaris, omdat hij is onterfd. 

Stel dat de waarde van de goederen minus de schulden een totale waarde heeft € 120,00. De overledene heeft vlak voor het overlijden € 40,00 geschonken aan een ander kind. De legitimaire massa bedraagt nu: € 120,00 + € 40,00 = € 160,00. 

Als de legitimaris niet was onterfd had hij recht ¼ van de nalatenschap, namelijk € 30,00 (zie het vorige voorbeeld). Nu heeft de legitimaris recht op een legitieme portie. De legitieme portie is de helft namelijk 1/8e (1/4e  delen door twee). Deze 1/8e  wordt niet berekend over de nalatenschap van € 120,00, maar over de legitimaire massa van € 160,00. Dit betekent dus dat de legitimaris recht heeft op € 20,00 (€ 160,00 x 1/8e).

Rechten van een onterfd kind

Een legitimaris moet natuurlijk wel kunnen berekenen hoe groot de geldvordering is. De legitimaris heeft daarom recht op inzage in gegevens, zoals:

• Overzicht van alle bezittingen en schulden op het moment van overlijden;

• Afschriften van alle bankrekeningen van de overledene van vijf jaren voorafgaand aan het overlijden

• Opgave van alle schenkingen die zijn gedaan

• Waardering van alle bezittingen

• Kopie van de aangifte erfbelasting. 

Net zoals bij de wettelijke verdeling kan de legitieme portie pas worden opgeëist als de achtergebleven echtgenoot ook komt te overlijden. Op het moment dat er geen echtgenoot is, kan de legitieme portie zes maanden na het overlijden worden opgeëist. 

Een kind onterven, kan dat?

Als ouder kan je een kind onterven in een testament. Een kind helemaal onterven is niet mogelijk door de legitieme portie.

Ben je als kind onterfd of heb je problemen met betrekking tot een nalatenschap?

Neem dan gerust contact op met de erfrechtspecialisten van Damsté. Ook als je vragen hebt over een ander aspect bij een erfrechtkwestie helpen wij graag verder.