Echtscheiding in Duitsland: voorkom problemen bij de omzetting en executie in Duitsland

Casus uit de praktijk: scheiden in Duitsland

Een Nederlands echtpaar, dat oorspronkelijk in Nederland is getrouwd, besluit na verloop van tijd naar Duitsland te verhuizen. In Duitsland kopen ze een huis door middel van een hypotheek bij een Duitse bank. Ze krijgen twee kinderen. Wanneer het stel besluit te scheiden, kiezen ze ervoor om beiden in Duitsland te blijven wonen. Ook de minderjarige kinderen blijven in Duitsland woonachtig. Om de scheiding en de daarbij horende regelingen, zoals het huis en de alimentatie goed te regelen, schakelen ze een mediator in Nederland in. Zij zijn immers Nederlanders en het voelt vertrouwd om de afspraken over de scheiding in Nederland te maken. De mediator stelt een echtscheidingsconvenant “naar Nederlandse maatstaven” op waarin de afspraken worden vastgelegd en hetgeen onderdeel gaat uitmaken van de echtscheidingsbeschikking van de Nederlandse rechtbank.

Nederlands echtscheidingsconvenant

In het convenant legt het stel vast dat de echtelijke woning aan de man wordt toebedeeld. Dit betekent dat de vrouw uit het Grundbuch (kadaster in Duitsland) moet worden geschreven. Daarnaast moet de man de bestaande Duitse hypotheek (Bankdarlehen) overnemen en is het noodzakelijk dat de bank de vrouw uit de schulden gaat ontslaan. De afspraken over de alimentatie voor de minderjarigen kinderen en de partneralimentatie legt het stel volgens Nederlands recht vast, ondanks het feit dat alle betrokken partijen en de kinderen in Duitsland blijven wonen. Het echtpaar denkt dat hiermee alle belangrijke zaken rondom de scheiding op een zorgvuldige manier zijn vastgelegd.

Dat is allesbehalve waar, of in het Duits: weit gefehlt!

Wat is een echtscheidingsconvenant en waarom is het belangrijk?

Een Nederlands echtscheidingsconvenant is een overeenkomst tussen beide partners waarin met name de financiële regelingen rondom de echtscheiding worden vastgelegd. Het wordt vaak opgesteld met behulp van een mediator of advocaat en het kan onderdeel uitmaken van de echtscheidingsbeschikking. Een goed opgesteld echtscheidingsconvenant kan op zich ervoor zorgen dat beide partijen duidelijkheid hebben over hun rechten en plichten na de scheiding en het kan ervoor zorgen dat misverstanden en conflicten in de toekomst worden vermeden.

Is een Nederlands echtscheidingsconvenant ook rechtsgeldig in Duitsland?

Dit is niet makkelijk te beantwoorden. Een Nederlands echtscheidingsconvenant kán in Duitsland (in delen) rechtsgeldig zijn. Wel zijn er een aantal zeer belangrijke aandachtspunten waarmee rekening moet worden gehouden.

Duitsland en Nederland zijn beiden lidstaten van de Europese Unie, wat betekent dat er binnen bepaalde kaders een erkenning van elkaars juridische beslissingen plaatsvindt. Toch zijn er verschillen in de wetgeving tussen de twee landen die invloed kunnen hebben op de geldigheid van een Nederlands echtscheidingsconvenant in Duitsland.

Dit kan ertoe leiden dat de afspraken in het Nederlandse echtscheidingsconvenant niet, of in delen niet rechtsgeldig en uitvoerbaar zijn in Duitsland. Dit is met name relevant voor de regelingen rondom partneralimentatie, kinderalimentatie en regelingen over de echtelijke woning. Duitse rechtbanken oordelen op basis van Duitse wetgeving soms anders over deze kwesties.  

Kinderalimentatie in Duitsland

Volgens artikel 3 van het zogeheten Haags Alimentatieprotocol is de gewone verblijfplaats van het kind bepalend voor het toepasselijke recht op de kinderalimentatie. Dit betekent dat op de kinderalimentatie voor een in Duitsland wonend kind Duits recht van toepassing is. Wanneer een echtpaar in een echtscheidingsconvenant dit vraagstuk naar Nederlands recht regelt, is dit vaak niet of slechts deels rechtsgeldig naar Duits recht.

Duitse rechtbanken hanteren andere criteria (bijvoorbeeld de zogeheten Düsseldorfer Tabelle) en richtlijnen (Unterhaltsrichtlinien). Dit kan zowel de hoogte van de kinderalimentatie als de duur van de betalingsverplichting beïnvloeden.

Daarnaast is het in Duitsland volgens § 1614 Abs. 1 BGB niet toegestaan om voor de toekomst afstand te doen van kinderalimentatie of een relevant deel daarvan (in Nederland is het trouwens volgens artikel 1:404 BW ook niet mogelijk om af te zien van kinderalimentatie). Stel dat de mediator de kinderalimentatie vaststelt volgens de Nederlandse rekenmethode en daarbij een lager bedrag voor het kind uitkomt dan volgens de Duitse richtlijnen en tabellen. In dat geval staat de afspraak op basis van het Nederlandse recht ter discussie en kan deze herzien worden!

Let wel: woont het kind in Duitsland, dan dient Duits recht op de berekening van de kinderalimentatie te worden toegepast.

Partneralimentatie in Duitsland

De regels voor partneralimentatie verschillen enorm tussen Nederland en Duitsland. Vooral wat betreft de duur en de hoogte van de alimentatie ná scheiding (Nachscheidungsunterhalt) kan er een groot verschil zijn. Ook hier betekent dit dat afspraken die in Nederland op basis van het Nederlandse recht worden gemaakt, wellicht nadelig zijn voor de in Duitsland wonende alimentatiegerechtigde persoon. Een advocaat of mediator die hiermee geen rekening houdt, maakt misschien een enorme beroepsfout.

Let wel: woont de alimentatiegerechtigde (ex)echtgenoot in Duitsland, moet goed gekeken worden naar het toepasselijke recht. Soms is een rechtskeuze een goede uitkomst, soms niet. Soms kan een beroep worden gedaan op een uitzondering in het toepasselijke internationale verdrag, soms niet. Laat u zich goed adviseren!

Echtelijke woning in Duitsland

Nederlanders in scheiding hebben vaak de neiging om afspraken over de echtelijke woning in een Nederlands convenant te maken. Dit kan prima zijn. De Nederlandse mediator of Nederlandse advocaat moet zich wel heel goed afvragen of dit een goed idee is als de woning in Duitsland (of een ander land) ligt.

De juridische geldigheid van deze afspraken in een ander land, zoals Duitsland, is afhankelijk van diverse factoren. Het Duitse recht is van toepassing op de eigendomsoverdracht en andere juridische kwesties (zoals de Duitse bankhypotheek). In het kader van een afgesproken eigendomsoverdracht zijn  aanvullende stappen nodig, zoals de verplichte tussenkomst van een Duitse notaris, om de afspraken uit het Nederlands convenant te laten erkennen en uitvoeren volgends de Duitse wetgeving. Het Duitse recht zit in dit kader anders in elkaar! Bijvoorbeeld, de verkoop van de woning via een makelaar in Duitsland kan niet worden afgedwongen, zelfs als deze afspraak in een Nederlands echtscheidingsconvenant is opgenomen.  Als het gaat om een echtelijke woning in Duitsland, is het dringend noodzakelijk om van tevoren goed advies in te winnen over het Duitse recht!

Terug naar de casus

Stel nu dat het de man uit de inleidende casus niet is gelukt om de hypotheek bij de Duitse bank op zijn naam te krijgen. De bank ging namelijk niet mee in de wens om de vrouw uit de aansprakelijkheid voor de hypotheek te worden ontslagen. Dit was echter de voorwaarde van de overdracht op de man. De man bleef in het huis wonen. Jarenlang gebeurde niets. Het ex-echtpaar wist niet uit de impasse te komen. Tot de man genoodzaakt was om het huis te verkopen. De vrouw zou volgens de man even een handtekening bij de Duitse notaris zetten. Alleen: de waarde van het huis is in de tussentijd behoorlijk gestegen. De vrouw nam het standpunt in dat ook zij voor de helft gerechtigd was in dit voordeel, immers was de man niet erin geslaagd om de afspraak uit het Convenant om te zetten. De man was een andere mening toegedaan. De vrouw claimde toen van de man een vergoeding voor gebruik van de woning, de zogeheten Nutzungsentschädigung. De gegadigde koper werd zenuwachtig. Meerdere advocaten moesten zich met deze ingewikkelde materie bezighouden en het is te nauwer nood gelukt om een rechtszaak te vermijden door tot een buitengerechtelijke regeling te komen. Bovendien werd de “Nederlandse” afspraak over de kinderalimentatie door de verzorgende ouder overhoopgegooid, door een verzoek op basis van het Duitse recht te claimen. Deze kwestie belandde uiteindelijk wel bij de Duitse rechter.

Conclusie

De rechtsgeldigheid van een Nederlands echtscheidingsconvenant in Duitsland is niet altijd gegarandeerd. Het is raadzaam om een advocaat in te schakelen die zowel in het Nederlandse als het Duitse recht gespecialiseerd is.

Hierbij is gedegen juridisch advies en ondersteuning erg belangrijk, vooral bij scheiding van tafel en bed (Trennung) en echtscheiding.

Duitse familierecht advocaat

Doris Klüsener is gespecialiseerd in internationale echtscheidingen en spreekt naast haar moedertaal Duits vloeiend Nederlands. Ze is gespecialiseerd in Duits en Nederlands familierecht en zij is al tientallen jaren actief als advocaat op deze rechtsgebieden.

Door uzelf tijdig te informeren en juridisch advies in te winnen, kunt u het scheidingsproces beter beheren.

Meer vragen over het Duitse familierecht?

Bij verdere vragen op het gebied van grensoverschrijdend familierecht Duitsland-Nederland kunt u gerust contact opnemen met onze Nederlandse en Duitse advocaten:

• Rechtsanwältin Doris Klüsener, Email: [email protected], tel. +31 (0)6 82 30 58 14 
• Stefanie Groothuismink, Email: [email protected], tel. +31 (0)6 24 81 29 96