Wat is de sleutel voor succesvolle management buy-out (MBO)?
Bij een deel van de bedrijfsovernames neemt het zittend management (een deel van) de aandelen over. Hiervoor is een belangrijke reden. Het zittend management kent de onderneming goed en heeft vertrouwen in het product. Bovendien, wat is er mooier om als (mede) eigenaar het bedrijf te runnen waarvoor je zoveel passie hebt?
Ook voor de eigenaar is een management buy-out aantrekkelijk. Verkoop aan een concurrent waar jarenlang tegen is gestreden ligt soms gevoelig. Ook is er vaak sprake van een gunfactor naar het zittend management. Soms is er sprake van een familieband.
Bij ondernemingen die zich bezighouden met verschillende takken van sport kan het voorkomen dat vanwege een gewijzigde strategie een bedrijfsonderdeel wordt afgestoten. Het zittend management van dit onderdeel ziet dat vaak enige tijd van te voren aankomen.
Zo zijn er meerdere redenen te bedenken waarom het zittend management (een deel van) de aandelen wil overnemen. In dit artikel informeren wij u over een aantal aandachtspunten.
Voor- en nadelen
Bij een management buy-out heeft het zittend management mede vorm aan het bedrijf gegeven. Het zittend management kent de marktomstandigheden waarin de onderneming opereert en organisatie goed en is van de sterktes en zwaktes van het product of dienst op de hoogte.
Veel belangrijker is dat bij een management buy-out het zittend management een relatie met de eigenaar heeft. Vanwege het bestaande vertrouwen tussen het zittend management en de eigenaar zijn management buy-outs relatief succesvol. In ieder geval in vergelijking met startups.
In het vertrouwen tussen het zittend management en de eigenaar schuilt ook een gevaar. Wanneer de koop niet doorgaat, zorgt dat veelal voor frustratie aan de kant van het zittend management hetgeen de goede verhouding tussen de eigenaar en het zittend management onder druk kan zetten. Na een mislukte management buy-out is het dan maar de vraag of het zittend management wil of kan aanblijven.
Iedereen die een management buy-out overweegt moet zich goed voorbereiden. De prijs van een mislukte management buy-out is (vaak) hoog. Denk goed na over de consequenties als de eigenaar onverhoopt ‘nee’ zegt op de vraag om het bedrijf over te mogen overnemen. Communiceer open en probeer vooraf met de eigenaar de scenario’s door te spreken voor het geval hij of zij ‘nee’ zegt. Hetzelfde geldt voor de eigenaar. Denk vooraf goed na over het te volgen proces wanneer wordt overwogen om (een deel van) de aandelen aan het zittend management over te dragen.
De belangrijkste stappen voor een succesvolle management buy-out zijn de volgende:
Stap 1: Het tekenen van een geheimhoudingsverklaring
Ondanks dat het zittend management en de eigenaar elkaar en het bedrijf kennen is het verstandig om een geheimhoudingsovereenkomst te tekenen. In een dergelijke geheimhoudingsovereenkomst is het goed om op te nemen dat over en weer wordt verklaard dat de informatie die wordt uitgewisseld geheim wordt gehouden en dat er, zonder toestemming van de andere partij, niet over de management buy-out wordt gesproken met personen die niet bij het overnameproces zijn betrokken. Ook is het (onder meer) goed om te regelen wat er met de verstrekte informatie gebeurt indien de management buy-out niet succesvol is.
Stap 2: Het uiteenzetten van de contouren van de beoogde transactie
In het informele vooroverleg tussen het zittend management en de eigenaar zal vaak over dit onderwerp al enige maken zijn gesproken. Na het tekenen van de geheimhoudingsverklaring is het tijd om samen met de adviseurs de contouren van de beoogde management buy-out uiteen te zetten. Krijgt het zittend management een meerderheids- of een minderheidsbelang of worden alle aandelen overgedragen? Zal de transactie plaatsvinden door middel van een activa transactie?
Tussen een aandelen- of een activatransactie zitten belangrijke verschillen. Als u zeker wilt zijn dat u alle contracten, vergunningen en personeel overneemt, kunt u ook beter kiezen voor een aandelentransactie. De besloten vennootschap blijft dan de (contracts-)partij bij de bestaande contracten, de vergunningen en blijft werkgever van het personeel. Daaraan verandert in beginsel niets.
Dit in tegenstelling tot een activatransactie, waarbij alleen de zaken (en evt. schulden) die in het overnamecontract zijn opgesomd worden overgenomen. Alle contractuele relaties met leveranciers, opdrachtgevers etc. zullen opnieuw moeten worden afgesloten. De overname van een contract vergt de instemming van alle betrokken partijen, dus ook van de leverancier of opdrachtgever.
In ons artikel “Overnames: aandelentransactie versus activa/passiva-transactie: wat zijn de voor- en nadelen?” kunt u zich hierover nader laten informeren.
Ook kan deze fase worden gebruikt voor het doen van een voorzet voor de betaling van de overnameprijs. Wordt dit bedrag in één keer voldaan of in delen? Of zal gedurende een aantal jaren de eigenaar aanspraak kunnen maken op (een deel van) de gerealiseerde winst. Hierover zal in deze fase van het proces vaak nog geen volledige overeenstemming bereikt kunnen worden. Dat is niet zo erg. Belangrijk is dat een partij niet wordt overvallen met nieuwe en onverwachte wensen of eisen.
Stap 3: Waardebepaling en indicatieve bieding
Nadat de noodzakelijke informatie is ontvangen, kan de waarde van de over te dragen aandelen of activa (en passiva) worden bepaald. De waarde van de onderneming als zodanig laat zich doorgaans bepalen aan de hand van de toekomstige cashflows. Om tot een daadwerkelijke waardebepaling te komen zullen daarbij recente transacties moeten worden betrokken. Het is in de regel verstandig om een waardering te maken door een deskundige zoals een accountant, corporate finance specialist of een business valuator.
Vervolgens kan een indicatieve niet-bindende bieding worden uitgebracht. Indicatief omdat de onderhandelingen nog moeten plaatsvinden en omdat het zittend management wellicht nog niet over alle relevante informatie beschikt. De indicatieve bieding wordt doorgaans ook gebruikt om aan te geven welke vermogensstructuur en gouvernance zal gelden na overname van (een deel van) de aandelen.
Stap 4: De onderhandelingen
De indicatieve bieding dient een logisch vervolg op de eerdere fase te zijn waarbij de contouren van de management buy-out uiteen zijn gezet. Dit is belangrijk. Vooral vanwege de consequenties van een mislukte management buy-out.
Als de indicatieve bieding de eigenaar voldoende aanknopingspunten biedt om het proces te vervolgen worden de onderhandelingen opgestart. De indicatieve bieding van het zittend management wordt daarbij als startpunt gebruikt.
Stap 5: De intentieovereenkomst
Als het zittend management en de eigenaar op hoofdlijnen tot overeenstemming zijn gekomen dan worden deze hoofdlijnen vastgelegd in een intentieovereenkomst. Door het zittend management wordt daarbij vrijwel altijd een voorbehoud van financiering en het voorbehoud van een boekenonderzoek opgenomen.
Daarnaast – en dat is belangrijk - bevat de intentieovereenkomst een agenda voor het vervolg van de beoogde management buy-out. In dat kader spreken partijen exclusiviteit af en worden afspraken gemaakt wat er gebeurt als de onderhandelingen worden afgebroken.
Stap 6: De financiering
Zodra het zittend management en de eigenaar op hoofdlijnen tot overeenstemming zijn gekomen zal het zittend management de benodigde financiering moeten zien te realiseren. De financiering van een overname wordt vaak gerealiseerd met een combinatie van eigen middelen, een bankfinanciering en een deel door de eigenaar (uitgestelde betaling van de koopsom).
Het financieren van een management buy-out met eigen middelen vinden veel financiers belangrijk. Het straalt vertrouwen uit dat het zittend management bereid is om zijn of haar nek uit te steken en eigen geld in de onderneming wil investeren. Het managen van een onderneming is immers niet hetzelfde als het leiden van een onderneming. Een eigenaar van een onderneming moet over andere kwaliteiten beschikken dan een manager.
Met het onderzoek naar een mogelijke financiering hoeft natuurlijk niet te worden gewacht totdat een indicatief bod is gedaan. Een verstandig zittend management voert vooraf verkennende gesprekken met potentiële financiers.
Intermezzo: Het financieel plan en de verschillende vormen van financiering
Verder is het verstandig om vooraf een financieel plan op te stellen. In dit plan staat beschreven op welke wijze de onderneming na de management buy-out gefinancierd gaat worden. Een onderscheid moet gemaakt worden tussen de financiering van de management buy-out en de financiering van de (operationele) bedrijfsactiviteiten van de onderneming. Deze twee financieringen hebben een verschillend risicoprofiel en zijn daarom ook verschillende financieringen. Beide financieringen kennen ieder een eigen rentepercentage, een eigen aflossingsschema en – in beginsel – worden voor iedere financiering aparte zekerheden verstrekt.
Toelichting: een werkkapitaalfinanciering (financiering van de operationele activiteiten) is minder risicovol dan de financiering van de management buy-out. Wanneer de rente en aflossingen voor de inkoop van de voorraad niet langer voldaan kunnen worden, zal een werkkapitaalfinancier zich verhalen op de onverkochte voorraad en de debiteurenportefeuille (de verkochte maar nog niet betaalde voorraad). De financier van de management buy-out zal daartoe doorgaans niet kunnen overgaan. De werkkapitaalfinancier – vaak een bank – zal een pandrecht op voorraadzaken en debiteurenportefeuille hebben bedongen en kan als eerste op de opbrengst aanspraak maken.
Soms is een financiering door een alternatieve financier ook een mogelijkheid. Alternatieve financiering is een financiering die niet door een bank wordt verstrekt. Begin dicht bij huis en betrek een corporate finance specialist. Vraag familie en vrienden, maar zet de afspraken goed op papier. Een managent buy-out is een zakelijke transactie, de financiering daarvan dus ook. Een andere vorm is crowdfunding. Bij crowdfunding wordt via een platform bij een groep mensen geld opgehaald ('de crowd').
Ook kan een private investeerder worden gevraagd een financiering te verstrekken. De betrouwbaarheid van banken als ING, Rabobank en ABN Amro is een gegeven. Dat geldt echter niet voor iedere private investeerder. Controleer daarom altijd de betrouwbaarheid van een private investeerder en leg de afspraken goed vast. Niemand wil een financier die bij de eerste zucht tegenwind de financiering voortijdig beëindigt.
Stap 7: Het boekenonderzoek
Het boekenonderzoek (due diligence) is vaak beperkt. Het zittend management kent het bedrijf immers al. Niettemin is het belangrijk om niet alleen een financieel, maar ook een juridisch boekenonderzoek te doen. Het zittend management zal doorgaans niet betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van ieder contract. Een huurcontract wat nog veel langer loopt dan werd gedacht of een lang(er) lopend leasecontract voor een overbodige machine zijn zaken die vooraf bekend moeten zijn. Dit geldt ook voor bijvoorbeeld de nog aan te vullen pensioenaanspraken van de medewerkers, bedongen eigendomsvoorbehoud en voor de (licentie-) rechten op software, merk en andere intellectuele eigendomsrechten (IP).
Verder bevatten (vaak langdurige) contracten een zogenaamde “change of control” bepaling. Deze bepaling geeft de wederpartij het recht om de overeenkomst op te zeggen of te ontbinden als de aandelen in een besloten vennootschap worden verkocht, althans de zeggenschap wijzigt. Ook om die reden is het verstandig om de nodige aandacht aan het boekenonderzoek te (laten) besteden.
Stap 8: Overeenstemming, de koopovereenkomst en de overdracht
Worden – mede naar aanleiding van het boekenonderzoek – bepaalde risico`s gesignaleerd hoeft dat niet noodzakelijkerwijs een verlaging van de koopprijs te betekenen. Claims van derden die zich hoogstwaarschijnlijk zullen voordoen zullen in mindering strekken op de verkoopprijs. Niet ieder gesignaleerd risico zal zich echter in de praktijk voordoen. Vaak zal het zittend management dan een uitstel van de betaling van een deel van de koopprijs bedingen. Ook is het mogelijk met behulp van een vrijwaring of een garantie de gevolgen van het intreden van een risico te reguleren.
Na afronding van het boekenonderzoek en de laatste onderhandelingen wordt - als overeenstemming wordt verkregen over alle (sub) onderwerpen - de koopovereenkomst opgemaakt. Hierin wordt de transactie tot in detail beschreven.
Nadat de koopovereenkomst is getekend en de financiering door het zittend management is gerealiseerd kan de daadwerkelijke overdracht van de onderneming (de closing) plaatsvinden. De betaling van de koopsom en de overdracht van aandelen vindt via de notaris plaats. Is gekozen voor een activatransactie dan is voor de overdracht niet de tussenkomst van een notaris vereist. Een activa overdracht kunnen partijen zelf realiseren.
Wat kan Damsté voor u betekenen bij een management buy-out?
De advocaten en notarissen van Damsté advocaten - notarissen kunnen bogen op meer dan honderd jaar ervaring. Zowel aan de zijde van het zittend management als aan de zijde van de eigenaar. Onze advocaten en notarissen die gespecialiseerd zijn in het ondernemingsrecht, kunnen u helpen vanaf het eerste contact tot aan de laatste onderhandelingen. Zij kunnen voor u een goede geheimhoudings-, intentieovereenkomst en overnamecontract opstellen, maar ook de benodigde bestuurs- en aandeelhoudersbesluiten.
Ook helpen zij u bij het juridische gedeelte van het boekenonderzoek (due diligence) en kunnen zij samen met u de onderhandelingen voeren. Als voor een aandelentransactie wordt gekozen kan één van onze notarissen de aandelenoverdracht verzorgen. Alles onder één dak. Dit geldt ook voor ons netwerk aan accountants, corporate finance specialisten en business valuators waarvan u desgewenst gebruik kunt maken.