Data Act: wat betekent de nieuwe Dataverordening voor IT-ondernemingen?

Inhoudsoverzicht Data Act

De officiële titel is “Verordening betreffende geharmoniseerde regels inzake eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van data”. De Data Act regelt voornamelijk de rechten en plichten rondom data die gegenereerd wordt door apparaten. Veel apparaten sturen vandaag de dag data naar de leverancier van die apparaten.  Deze verordening regelt dat de gebruikers van die apparaten recht hebben op de gegevens die door die apparaten gegenereerd worden.

Daarnaast wordt het koppelen van de gegevens aan externe systemen geregeld en wordt geregeld dat de gebruiker van een apparaat kan overstappen naar een andere oplossing, met gebruik van de data die daarvoor nodig is. Daarnaast stelt de verordening regels aan informatieverwerkingsdiensten in bredere zin. Het gaat daarbij om regels met betrekking tot overstappen naar andere dienstverleners en koppelingen tussen verschillende dienstverleners.

Gegevens van apparaten

Beschikbaar stellen van gegevens uit apparaten

De Data Act schrijft voor dat een gebruiker eenvoudig toegang moet hebben tot alle door zijn apparaat gegenereerde data. De beschikbaarstelling moet liefst door standaardoplossingen verzorgd worden. Bijvoorbeeld door een app, of via webtoegang. Als dat niet kan, dan moet de verwerker van de gegevens zorgen dat alle data verstrekt wordt op een andere manier, zoals een bestandsoverdracht op verzoek van de gebruiker van het apparaat. 

Gebruiksbeperkingen aan en verplichtingen van de gegevenshouder

De partij die de gegevens verwerkt, mag die gegevens niet aan derden beschikbaar stellen. Hij is daarentegen wel verplicht de gegevens aan een derde beschikbaar te stellen op verzoek van de gebruiker (van het apparaat). De verordening regelt vervolgens ook hoe de derde, die de gegevens ontvangt, zich moet gedragen.

Geschillenregeling

Bij geschillen tussen de gebruikers, de gegevenshouders en ontvangende derden, voorziet de Data Act in een speciale geschillenregeling. 

Bredere gegevensverwerkingsverplichtingen

B2B gegevensuitwisseling

Voor overeenkomsten die betrekking hebben op gegevensuitwisseling tussen ondernemingen, verbiedt de Data Act oneerlijke handelspraktijken. De bedoeling hiervan is dat dominante marktpartijen geen monopoliepositie kunnen houden door gebruik van data (door anderen dan zijzelf) onredelijk te beperken. 

Bevoegdheden tot verwerven van gegevens

De Data Act regelt hoe overheidsinstanties gegevens kunnen opvragen en aan welke regels die instanties zich dan moeten houden. Ook vergoedingen aan de gegevenshouders en de verplichtingen van gegevenshouders zijn in dit verband vastgelegd.

Overstappen naar andere dataverwerkingsdienst

De regeling uit hoofdstuk VI heeft een veel breder bereik dan de andere regelingen uit de Data Act. Waar de andere regelingen verplichtingen opleggen aan ‘gegevenshouders’, legt hoofdstuk VI verplichtingen op aan iedere dataverwerkingsdienst. Ieder bedrijf dat data verwerkt voor klanten, valt daaronder. Dus alle vormen van SaaS, PaaS en IaaS. Klassieke één-op-één outsourcing, dus volledig aan één klant toegewijde diensten, vallen er echter niet onder.

De dataverwerkingsdiensten zijn nu verplicht overstappen naar andere (concurrerende) diensten uitgebreid te faciliteren. 

Lock-in

Het overstappen naar een andere dienst is traditioneel lastig, omdat bij het inrichten van een verwerkingsdienst veel kennis over de organisatie in de dienst opgenomen moet worden. Dat moet vaak op een specifieke wijze, die niet zomaar over te zetten is naar een andere dienst. Dit verschijnsel wordt ‘lock-in’ genoemd en is inherent aan complexere informatieverwerkingsdiensten. 

Verbod juridische lock-in

De Data Act verbiedt contractuele lock-in. Zo is de maximale opzegtermijn twee maanden. Bovendien moet een dienstverlener diensten aanbieden om de klant in de gelegenheid te stellen weg te gaan en daarbij zo goed mogelijk te assisteren. Omdat een leverancier soms substantiële opstartinvesteringen moet doen en omdat lopende kosten van de dienst niet in twee maanden tijd afgebouwd kunnen worden, is het wel toegestaan om vooraf contractueel een opstapvergoeding en opstapboetes overeen te komen.

Een vergoeding voor de ondersteuning van de overstap zelf mag echter alleen gevraagd worden in de eerste drie jaar dat de verordening geldt. De vergoeding mag de kosten van die ondersteuning niet overschrijden. 

Gevolgen van het juridische lock-in verbod

Veel diensten hebben lange contractperiodes als deel van hun businessmodel. Sterker, bij IT-dienstverleners wordt de bedrijfswaardering vaak gekoppeld aan ‘recurring revenue’, wat met een contractuele vastlegging als’ zeker’ aangenomen werd. Nu is dat opgeheven en zal de recurring revenue bepaald moeten worden op grond van de feitelijke lock-in, die bij bepaalde dienstverleners korter is dan wat zij contractueel hadden. De Data Act heeft voor die ondernemingen direct effect op het businessmodel en op de waardering van die bedrijven.

Interoperabiliteit

Informatieverwerkingsdiensten worden steeds vaker aan elkaar gekoppeld. De Data Act regelt dat deze diensten verplicht zijn koppelingen aan te bieden, zelfs met directe concurrenten. Het idee hierbij is dat afnemers hierdoor minder afhankelijk worden van specifieke leveranciers. Als zij naast een bestaande dienst tegelijk een andere dienst kunnen gaan gebruiken, kunnen ze soms geleidelijk overstappen, wat een overstap veel eenvoudiger zou maken dan een overstap ineens.

Bovendien kunnen afnemers makkelijker kiezen om bepaalde specialistische functies elders onder te brengen, zonder verlies van de koppelingen. De Data Act kondigt aan dat er regelingen komen die de interoperabiliteit verder gaan regelen.

Gevolgen interoperabiliteitsverplichtingen

Veel dienstverleners bieden een palet aan diensten aan die op elkaar zijn geïntegreerd. Zij bieden niet aan om bepaalde delen van hun oplossing in te vullen met externe oplossingen. Door de verplichting koppelingen aan te bieden, moeten zij dat wel gaan doen. Dat gaat potentieel grote verschuivingen in IT-landschappen veroorzaken, wat weer een groot effect op de betreffende IT-ondernemingen kan hebben. 

Conclusies

De Data Act heeft gevolgen voor het verdienmodel van veel IT-ondernemingen. Deze wet is al van kracht en op bepaalde punten is er een overgangsperiode van drie jaar, maar iedere onderneming moet voorwaarden aan gaan passen en nadenken of het verdienmodel aangepast moet gaan worden. Neem contact op met Frank van ’t Geloof van Damsté om te onderzoeken wat de Data Act voor uw onderneming betekent.