Alimentatie
Alimentatie is een periodieke geldelijke bijdrage die iemand op grond van de wet moet betalen aan een (ex-)partner of kind voor diens levensonderhoud. De verplichting tot betaling ontstaat wanneer de ontvanger niet zelf in zijn of haar levensonderhoud kan voorzien en de betaler daartoe financieel in staat is. Alimentatie wordt vastgesteld door een rechter of in onderling overleg tussen partijen.
Synoniemen en afkortingen
Alimentatie wordt in verschillende juridische en maatschappelijke contexten met verschillende benamingen aangeduid.
Synoniemen
-
Levensonderhoud
-
Onderhoudsbijdrage
-
Onderhoudsplicht
-
Alimentatieplicht
Afkortingen
-
PA – Partneralimentatie
-
KA – Kinderalimentatie
-
LBIO – Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen
Wetgeving en juridische kaders
De alimentatieverplichting is geregeld in verschillende bepalingen van het Burgerlijk Wetboek. De belangrijkste wettelijke kaders zijn:
-
Artikel 1:157 BW – Alimentatie na scheiding
-
Artikel 1:392 BW – Onderhoudsverplichting jegens kinderen
-
Artikel 1:408 BW – Vaststelling kinderalimentatie
-
Artikel 1:401 BW – Behoeftigheid en draagkracht
-
Wet herziening alimentatiestelsel – Wettelijk kader voor wijziging alimentatie
Uitgebreide definitie
Alimentatie is een wettelijke verplichting tot het verstrekken van financiële steun aan een persoon die niet zelfstandig in zijn of haar levensonderhoud kan voorzien. Er bestaan twee hoofdvormen: partneralimentatie en kinderalimentatie. Partneralimentatie wordt betaald aan een ex-echtgenoot of ex-geregistreerd partner na een scheiding, terwijl kinderalimentatie wordt betaald voor het onderhoud van minderjarige of meerderjarige studerende kinderen tot 21 jaar.
De hoogte van de alimentatie wordt bepaald aan de hand van de behoefte van de ontvanger en de draagkracht van de betaler. Deze begrippen zijn uitgewerkt in de Alimentatienormen.
Bij partneralimentatie geldt sinds 2020 in beginsel een maximale duur van de helft van de duur van het huwelijk met een maximum van vijf jaar. Als er kinderen jonger dan 12 jaar zijn dan kan de alimentatie langer duren, namelijk totdat het jongste kind 12 jaar wordt. Ook in geval de alimentatiegerechtigde minder dan 10 jaar van de pensioengerechtigde leeftijd verwijderd is, heeft deze recht op een alimentatie tot aan het pensioen, mits partijen 15 jaar of langer getrouwd zijn geweest. In bijzondere omstandigheden kan verlenging worden gevraagd.
De alimentatie kan worden aangepast wanneer de financiële omstandigheden van een van beide partijen wezenlijk veranderen. De verplichting eindigt bij overlijden van een van de partijen, hertrouwen van de ontvanger of bij het verstrijken van de gestelde termijn.
Toepassing in de praktijk
In de praktijk wordt alimentatie meestal vastgesteld tijdens echtscheidingsprocedures of in een aparte alimentatieprocedure bij de rechtbank. Partijen kunnen de alimentatie ook in onderling overleg regelen, meestal in een echtscheidingsconvenant, dat vervolgens wordt bekrachtigd door de rechter. De hoogte wordt berekend met behulp van de alimentatienormen van de Expertgroep Alimentatienormen.
Bij het niet betalen van alimentatie kan de ontvanger stappen ondernemen via het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO). Dit bureau kan executiemaatregelen treffen zoals loonbeslag of beslag op bankrekeningen.
Wijzigingen in alimentatie worden aangevraagd bij de rechtbank door middel van een wijzigingsverzoek, waarbij aangetoond moet worden dat de omstandigheden wezenlijk zijn veranderd.
Veelgestelde vragen
Hoe lang moet ik alimentatie betalen aan mijn ex-partner?
Bij partneralimentatie geldt sinds 2020 in beginsel een maximale duur van de helft van de duur van het huwelijk met een maximum van vijf jaar. Als er kinderen jonger 7 jaar zijn dan kan de alimentatie langer duren, namelijk totdat het jongste kind 12 jaar wordt. Ook in geval de alimentatiegerechtigde minder dan 10 jaar van de pensioengerechtigde leeftijd verwijderd is, heeft deze recht op een alimentatie tot aan het pensioen, mits partijen 15 jaar of langer getrouwd zijn geweest.
Voor scheidingen van vóór 2020 gelden andere termijnen. De rechter kan de duur in uitzonderlijke gevallen verlengen, bijvoorbeeld bij langdurige huwelijken of blijvende arbeidsongeschiktheid van de ontvanger.
Kinderalimentatie wordt betaald tot het kind 18 jaar is, of tot 21 jaar indien het kind studeert.
Kan de hoogte van alimentatie worden aangepast?
Ja, alimentatie kan worden aangepast wanneer de omstandigheden wezenlijk zijn veranderd. Dit kan bijvoorbeeld bij substantiële inkomensveranderingen, werkloosheid, arbeidsongeschiktheid. In geval van een inkomensverlaging moet worden aangetoond dat deze onvrijwillig en onherstelbaar is.
Partijen kunnen met behulp van een advocaat-mediator nieuwe afspraken maken. Als dat niet lukt kan een verzoek tot wijziging worden ingediend bij de rechtbank, die vervolgens de nieuwe draagkracht en behoefte beoordeelt.
Wat gebeurt er als alimentatie niet wordt betaald?
Bij het niet betalen van alimentatie kan de ontvanger executiemaatregelen laten treffen. Het LBIO kan worden ingeschakeld voor inning van achterstallige bedragen. Mogelijke maatregelen zijn loonbeslag, beslag op bankrekeningen of gijzeling in uitzonderlijke gevallen. Achterstallige alimentatie blijft verschuldigd en kan tot vijf jaar na de opeisbaarheid worden gevorderd.
Moet ik ook alimentatie betalen als ik geen huwelijk maar een geregistreerd partnerschap had?
Ja, na het beëindigen van een geregistreerd partnerschap geldt dezelfde alimentatieverplichting als bij een echtscheiding. De wettelijke regels voor partneralimentatie zijn voor beide vormen van geregistreerde relaties gelijk. Bij ongehuwd samenwonen zonder geregistreerd partnerschap bestaat geen wettelijke alimentatieplicht tussen partners. Het kan wel zijn dat een alimentatieplicht contractueel is vastgelegd.
Telt de nieuwe partner van mijn ex mee bij de berekening van alimentatie?
Het inkomen van een nieuwe partner telt niet direct mee bij de berekening van de draagkracht, maar het feit dat iemand samenwoont kan wel invloed hebben, bijvoorbeeld omdat de woonlasten mogelijk worden gedeeld.
Bij hertrouwen of geregistreerd partnerschap van de alimentatieontvanger eindigt de partneralimentatie automatisch.