Wijziging wetgeving patiëntenrechten

Patiënt en arts beslissen samen

Een patiënt heeft recht op duidelijke informatie en kan pas een weloverwogen beslissing nemen als de arts hem informeert over de eventuele risico’s van een behandeling en mogelijke alternatieve behandelingen. In de wet (WGBO) wordt verduidelijkt dat de patiënt en arts samen een beslissing nemen over een voorgenomen onderzoek of voorgestelde behandeling. Hiermee wordt benadrukt dat niet volstaan kan worden met eenzijdige informatieverschaffing door de arts, maar dat ook daadwerkelijk overleg met de patiënt plaatsvindt.

Toestemming patiënt voor behandeling

Een arts heeft de toestemming nodig van de patiënt om hem te kunnen behandelen, tenzij sprake is van een noodsituatie. In de praktijk blijkt dat artsen de toestemming van de patiënt voor een onderzoek of behandeling vaak te gemakkelijk veronderstellen. In het medisch dossier moet daarom voortaan een aantekening worden opgenomen voor welke ingrijpende verrichtingen de patiënt toestemming heeft gegeven. Doordat de patiënt expliciet wordt gevraagd om in te stemmen met een ingrijpende verrichting, is de patiënt zich daardoor beter bewust van de ingrijpendheid daarvan.

Wilsonbekwaamheid

Verder moet volgens de nieuwe wetgeving in het medisch dossier voortaan een aantekening worden gemaakt van de mate van wilsonbekwaamheid van de patiënt, zodat het oordeel van de arts zorgvuldig geschiedt en eenvoudig toetsbaar wordt. In geval van wilsonbekwaamheid kan een vertegenwoordiger van de patiënt toestemming geven voor een behandeling.

Bewaartermijn medisch dossier

De bewaartermijn van het medisch dossier is op dit moment 15 jaar en wordt straks verlengd naar 20 jaar. Op verzoek van de patiënt kan de termijn van 20 jaar nog verder verlengd worden. Reden hiervoor is dat medisch gezien steeds meer bekend wordt over ziektebeelden en dat nieuwe ziekten worden ontdekt. Ook is de verlenging van de bewaartermijn van belang voor familieleden van de patiënt, omdat erfelijke factoren vaker een rol spelen. De patiënt kan onder de nieuwe wetgeving nog steeds om vernietiging van gegevens uit het medisch dossier vragen.

Inzagerecht nabestaanden

Het verstrekken van gegevens uit het medisch dossier aan anderen dan de patiënt en zijn directe zorgverleners mag niet zonder de toestemming van de patiënt. Die toestemming kan zich ook uitstrekken tot na het overlijden van de patiënt. Daartoe moet die toestemming wel bij leven schriftelijk of via de elektronische weg door de patiënt zijn verstrekt.

In de nieuwe wetgeving wordt opgenomen dat nabestaanden ook inzage in het medisch dossier krijgen als de nabestaande een mededeling van een zorginstelling heeft ontvangen over een calamiteit ten aanzien van de overleden patiënt of geweld in de zorgrelatie. Verder wordt in de nieuwe wet geregeld dat de nabestaande - ook zonder de bij leven gegeven toestemming van de patiënt - inzage in het medisch dossier krijgt als hij hierbij een zwaarwegend belang heeft, er voldoende concrete aanwijzingen zijn dat dit belang wordt geschaad en inzage noodzakelijk is voor de behartiging van dit zwaarwegende belang. Als zwaarwegend zou bijvoorbeeld kunnen worden aangemerkt het belang bij het vaststellen van de wils(on)bekwaamheid van de overleden patiënt ten tijde van het wijzigen van een testament. Een zuiver emotioneel belang kwalificeert niet als een zwaarwegend belang.

Het is nog niet bekend wanneer de wijzigingen van bovengenoemde patiëntenrechten precies worden ingevoerd. De verwachting is dat dit zeker nog een jaar gaat duren, hetgeen zorginstellingen de ruimte geeft om hierop alvast te anticiperen.