Wanneer heb je als trendsetter auteursrecht?
Iemand die zonder toestemming van de maker een schilderij, bouwwerk of kledingstuk nabootst (of bewerkt), maakt inbreuk op het auteursrecht van die maker. Vaak zie je toch dat kunstenaars, muzikanten en designers een bepaalde stijl, mode of trend volgen. Soms is deze stijl, mode of trend zeer kenmerkend voor een maker. Bij het zien of horen van een werk van die maker weet men meteen wie de bedenker is. Denk bijvoorbeeld aan de schilderstijl van Vincent van Gogh of de bouwstijl van Antoni Gaudi. Niet alle stijlen zijn toe te schrijven aan een bepaalde maker. Meubels in Scandinavische stijl of ripped jeans zijn bijvoorbeeld minder kenmerkend voor een bepaalde maker.
Of karakteristieke stijlen auteursrechtelijk zijn beschermd en in hoeverre specifieke elementen van een stijl overgenomen mogen worden, zijn vragen die ons regelmatig worden gesteld door mensen uit de creatieve sector. In deze blog zullen deze vragen kort worden beantwoord.
Stijlexceptie
Stijl, mode en trends zijn in principe niet auteursrechtelijk beschermd. In de literatuur wordt dit ook wel de ‘stijlexceptie’ genoemd. De vrijheid van creatie van kunstenaars en ontwerpers zou namelijk worden beperkt, mocht er sprake zijn van stijlbescherming in het auteursrecht. De stijlexceptie betekent niet dat een werk in een bepaalde stijl, mode of trend niet beschermd wordt. Zolang de maker op voldoende eigen wijze uitdrukking geeft aan al bestaande stijlen of trends, is het werk auteursrechtelijk beschermd. Wanneer op voldoende eigen wijze uitdrukking wordt gegeven aan een stijl of trend verschilt van geval tot geval. Met behulp van de volgende uitspraken zal ik proberen te verduidelijken wat wordt bedoeld met het ‘op voldoende eigen wijze uitdrukking geven aan een stijl’.
Marlies Dekkers/Sapph
In de zaak Marlies Dekkers tegen Sapph uit 2010 oordeelde de rechter dat Marlies Dekkers auteursrechtelijke bescherming heeft voor verschillende door haar ontworpen bh’s en slips. In het bijzonder zou ze auteursrecht hebben op de bh’s, die bandjes boven de cups bevatten die de bovenlijn van de cups volgen. Door de manier waarop Marlies Dekkers de bandjes gebruikt, zou een duidelijke benadrukking van de lijn van de borsten en van de bovenste lijn van de cups ontstaan. Volgens de rechtbank gaf zij hiermee op voldoende eigen wijze uitdrukking aan de stijl ‘bh’s met bandjes boven de cups’. Dergelijke bandjes ontbraken namelijk bij eerdere bh’s van andere ontwerpers. Ter verduidelijking hiervan zijn in het vonnis foto’s afgedrukt.
ECLI:NL:RBUTR:2011:BQ5277
Izuskan/B.Loved Fashion
In 2016 deed de rechtbank Rotterdam uitspraak in de zaak Izuskan tegen B.Loved. De rechtbank maakte in haar uitspraak onderscheid tussen de (Ibiza en Gypsy) stijlen van de sjaals en de concrete vormgeving van de sjaals binnen deze stijlen. De stijlelementen (zie overweging 4.13. voor de specifieke elementen) waren op zichzelf niet auteursrechtelijk beschermd. De daadwerkelijke uitwerking van deze elementen kon wel worden beschermd. De rechtbank oordeelde onder meer dat door de combinatie, keuze en schikking van elementen van de sjaals, in combinatie met de kleuren van de sjaals, op voldoende eigen wijze invulling was gegeven aan de stijl van de sjaals. De Izuskan-sjaals waren daarom auteursrechtelijk beschermd.
ECLI:NL:RBROT:2016:2045
Shoebaloo/Invert
In deze zaak uit 2019 stond de vraag centraal of het Belgische bedrijf Invert inbreuk maakte op het auteursrecht op de winkelinrichting van de Amsterdamse Shoebaloo, retailer van high-end designer footwear. Invert voerde aan dat de architecten van de winkelinrichting geen auteursrecht hadden op de winkelinrichting. De elementen van de winkelinrichting van Shoebaloo zou als stijl al in andere winkelinrichtingen voorkomen en, zoals gezegd, een stijl is niet beschermd. De rechtbank oordeelde dat de winkelinrichting toch auteursrechtelijk is beschermd. Voor zover al kon worden gesproken van een bepaalde stijl, werd daar op voldoende eigen wijze uitdrukking aan gegeven. De winkelinrichting verschilde namelijk op veel punten van de al bestaande winkelinrichtingen in diezelfde stijl, zoals ook blijkt uit de in het vonnis afgedrukte foto’s.
ECLI:NL:RBDHA:2019:8166
Conclusie
Hoe kenmerkend een stijl ook is voor een bepaalde ontwerper, muzikant of kunstenaar, het nabootsen hiervan is in beginsel toegestaan. Als je als trendsetter enkel je trend zou willen beschermen, kan je geen succesvol beroep doen op het auteursrecht. Slechts wanneer een werk wordt vormgegeven door concrete elementen - die passen binnen een bepaalde stijl, mode of trend - op voldoende eigen wijze tot uitdrukking te brengen, is er sprake van auteursrechtbescherming. Hiervoor is relevant dat het werk op veel onderdelen verschilt van andere al bestaande werken in diezelfde stijl.
Het is dus toegestaan om onderdelen van een stijl over te nemen, zolang je daarnaast maar op voldoende eigen wijze invulling geeft aan die stijl.
Ben je een ontwerper en wil je weten of je goed beschermd bent, of word je beschuldigd van het maken van inbreuk? Neem gerust contact op om de mogelijkheden in jouw geval te bespreken.