Hoge Raad 13 september 2024: Is aanwezigheidsplicht 10 minuten voor aanvang van de arbeid arbeidstijd?
Als iets aangemerkt moet worden als arbeidstijd in de zin van de wet, dan vloeien daar diverse wettelijke verplichtingen uit voort voor de werkgever. Op grond van de Arbeidstijdenwet moet de werkgever bijvoorbeeld deze arbeidstijd registreren en moet hij ervoor waken dat de werknemer de toegestane limiet van het aantal te werken uren niet overschrijdt. Daarnaast kan de werkgever in voorkomend geval verplicht worden om voor die arbeidstijd loon te betalen.
In de zaak die aan de orde was ging het om een werknemer van een callcenter. De planningsregels van dit callcenter bepaalden het volgende: “9.00 uur beginnen betekent dat je exact om 9.00 uur klaar zit om je eerste call aan te nemen danwel te maken. Meld je daarom altijd 10 minuten voor aanvang van je dienst bij je supervisor, dan ben je nooit te laat”. De werknemer die een procedure bij de rechtbank is gestart, werkte op basis van een min/max-overeenkomst en stelde dat de tien minuten verplichte aanwezigheid voor aanvang van de dienst betaalde arbeidstijd moest zijn. Het hof en de kantonrechter volgden de werknemer hierin. De werknemer is in de tien minuten voor aanvang van de dienst namelijk beperkt in zijn mogelijkheden om tijd aan zijn eigen zaken te besteden. De werknemer was namelijk bezig met het opstarten/inloggen. Dat de werkgever pas van haar klant betaald krijgt vanaf het moment dat de dienst aanvangt, doet daar niet aan af volgens het hof.
De zaak komt bij de Hoge Raad en de advocaat-generaal neemt op 7 juni 2024 zijn conclusie. Of bepaalde tijd als arbeidstijd aangemerkt moet worden, moet worden beoordeeld aan de hand van alle omstandigheden van het geval. In dat kader is van belang of de verplichtingen die aan de werknemer worden opgelegd een objectieve impact hebben op zijn mogelijkheden zijn tijd vrij in te vullen en aan zijn eigen interesses te besteden. In dit geval had de werkgever aan de werknemer verplicht een aantal handelingen te verrichten om de dienst om stipt 9.00 uur te kunnen starten. Hierdoor kon de werknemer de tijd niet vrijelijk invullen aan zijn eigen interesses en moet de tijd worden aangemerkt als arbeidstijd, volgens de advocaat-generaal.
Of de tijd ook betaald moet worden is een tweede. Het Nederlandse arbeidsrecht kent namelijk geen algemene verplichting dat de werkgever over arbeidstijd loon verschuldigd is. Of loon verschuldigd is, hangt af van wat daarover is afgesproken in de arbeidsovereenkomst of bij cao. Voor bepaalde functies wordt namelijk wel eens uitgesloten dat overwerk uitbetaald wordt. De Hoge Raad heeft de kwestie met een beroep op 81 RO afgedaan. Concreet komt dit erop neer dat de klachten over de beschikking van het hof niet zullen slagen en tot vernietiging van die uitspraak zullen leiden.
Belangrijke conclusie van deze procedure is dat als je een werknemer verplicht voor aanvang van de dienst aanwezig te zijn, om zich bijvoorbeeld om te kleden in bedrijfskleding, dit als arbeidstijd in de zin van de Arbeidstijdenwet zal worden aangemerkt. Je bent als werkgever verplicht deze arbeidstijd te registreren. Of je verplicht bent deze tijd ook te betalen hangt af van wat je met de werknemer hebt afgesproken of wat in de cao staat. Ook kan uit de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag een verplichting volgen om deze tijd te betalen. Het niet betalen van de arbeidstijd terwijl dat wel zou moeten kan nare consequenties hebben, want de werknemer kan dit allemaal ineens vorderen (met een verjaringstermijn van vijf jaar) en de rechter kan een wettelijke verhoging van maximaal 50% toekennen. Laat je dus goed adviseren.