Het einde van je relatie. Hoe zit het dan met ouderlijk gezag?

Twee vormen van ouderlijk gezag

Gezag heb je in twee varianten: ouderlijk gezag en voogdij. Als ouders gezag uitoefenen heet het ouderlijk gezag en als niet-ouders gezag uitoefenen heet dat voogdij. De rechten en plichten bij ouderlijk gezag en voogdij zijn vaak gelijk aan elkaar. In dit stuk zal ik mij voornamelijk richten op ouderlijk gezag.

Ouderlijk gezag kan door één of twee ouders uitgeoefend worden. Op het moment dat iemand meerderjarig wordt, eindigt het ouderlijk gezag altijd. Dat gebeurt zogenaamd ‘van rechtswege’ en hoeft niemand iets voor te doen.

Op de 18e verjaardag van een kind staat hij of zij dus niet langer meer onder enige vorm van ouderlijk gezag.

Op welke onderwerpen ziet gezag?

Het ouderlijk gezag over een kind houdt in dat je belangrijke beslissingen in het leven van een kind mag en moet nemen.Deze beslissingen gaan bijvoorbeeld over de persoon van het kind zelf of over zijn c.q. haar vermogen. Een kind wordt in de praktijk bij juridische zaken ook altijd vertegenwoordigd door zijn ouder met gezag.

Overige onderwerpen waarover iemand met gezag beslissingen neemt zijn bijvoorbeeld:

een verblijf in het buitenland
de woonplaats van een kind
de school van een kind
een vaccinatie
een medische ingreep bij een kind
het beheer van het vermogen van een kind

Welke rechten en plichten zijn er?

Een bijdrage in de kosten van een kind

In de wet is bepaald dat bij gezag een onderhoudsplicht komt kijken. Ouders en niet-ouders met gezag zijn dus verplicht om bij te dragen in de kosten van verzorging en opvoeding van een kind.

Opvoeden en verzorgen van een kind

Daarnaast kent de wet bij ouderlijk gezag een recht en een verplichting toe om een minderjarig kind te verzorgen en op te voeden. Specifiek voor ouders komt daar nog een verplichting bij. Op ouders rust namelijk de verplichting om de band tussen een kind en de andere ouder te bevorderen.

Recht op gelijke verzorging en opvoeding

Tot slot bepaalt de wet dat een kind recht heeft op een gelijke verzorging en opvoeding door zijn beide ouders na het einde van een relatie van de ouders. Dit betekent niet dat er een gelijke verdeling in tijd behoort te zijn of dat een ouder altijd recht heeft op ‘de helft van de tijd’, dan wel co-ouderschap.

Een ouderschapsplan

Een bijzondere wettelijke plicht bij gezag is het ouderschapsplan. Zodra mensen met ouderlijk gezag over een kind uit elkaar gaan, is er een plicht voor deze ouders om een ouderschapsplan op te stellen. In zo’n ouderschapsplan worden schriftelijke afspraken voor en over een kind gemaakt. Praktisch gezien moeten er door de ouders vier vragen beantwoord worden in een ouderschapsplan:

Waar heeft een kind zijn hoofdverblijf en waar staat een kind ingeschreven in de BRP- bij de gemeente?
Hoe wordt de feitelijke zorg van een kind in tijd verdeeld?
Hoe worden de kosten van een kind verdeeld (alimentatie)?
Hoe houden de ouders elkaar op de hoogte bij belangrijke gebeurtenissen?

Heb ik eigenlijk wel ouderlijk gezag over ons kind?

Zodra ouders uit elkaar gaan, vragen zij zich vaak af of zij het ouderlijke gezag wel ‘geregeld’ hebben. Het is goed om daarbij onderscheid te maken tussen de vormen van relaties die de wet kent:

het huwelijk
een geregistreerd partnerschap
samenwoners met notariële samenlevingsovereenkomst
samenwoners zonder notariële samenlevingsovereenkomst

Huwelijk en geregistreerd partnerschap

Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap heeft de wet geregeld wat er met betrekking tot het gezag gebeurt. Als een kind wordt geboren tijdens een huwelijk of geregistreerd partnerschap zijn de echtgenoten / geregistreerd partners de ouders en hebben zij ook (gezamenlijk) gezag. Ook ouders van een kind dat voor het huwelijk wordt geboren, krijgen door dat huwelijk allebei het ouderlijk gezag.

Let op: voorafgaand aan het in dit voorbeeld bedoelde huwelijk, heeft de moeder alleen het ouderlijke gezag over een kind.

Wat er voor ouderlijk gezag is geregeld ten opzichte van het huwelijk, geldt ook voor het geregistreerde partnerschap. De wet is op dit onderwerp voor het huwelijk en geregistreerd partnerschap gelijk.

Samenwoners met en zonder samenlevingsovereenkomst

Als er een kind wordt geboren binnen de relatie van twee mensen die samenwonen, is er niet vanzelfsprekend gezamenlijk gezag. Vanaf de geboorte van een kind heeft de moeder uit wie het kind is geboren het gezag over het kind. De wet maakt onderscheid tussen een man en een vrouw op dit punt. Dit onderscheid heeft te maken met het feit dat het vaststellen wie de moeder van een kind is, eenvoudiger is dan het vaststellen van de vader. Zeker vroeger!

Een samenlevingsovereenkomst heeft geen gevolgen voor het hebben van gezag of niet. Beide ouders moeten in dit voorbeeld bewust actie ondernemen, zodat de vader ook het gezag over het kind krijgt. Dit geldt dus voor ‘gewone’ samenlevers en voor samenlevers die een notarieel samenlevingsovereenkomst hebben laten opstellen.

Gezag aanvragen

Het formaliseren van gezamenlijk gezag kan tegenwoordig relatief eenvoudig via de DigiD van beide ouders. Hiermee wordt een aantekening gemaakt in het gezagsregister dat beide ouders vanaf dat moment gezamenlijk belast zijn met het ouderlijke gezag over hun kind. Ook kunnen er (nog) papieren formulieren ingevuld worden en naar de griffier van de rechtbank gestuurd worden, die vervolgens gezamenlijk gezag aantekent in het zogenaamde gezagsregister.

Waar kan ik controleren of ik ouderlijk gezag heb?

Voor een huwelijk en geregistreerd partnerschap wordt er niets bijgehouden in het gezagsregister. Niet voorafgaand aan het huwelijk c.q. geregistreerd partnerschap, niet tijdens en niet nadien. Ouders met deze relatievormen kunnen dus nergens controleren of zij gezag hebben. Uiteraard is er wel gezamenlijk gezag ondanks dat dit niet in het gezagsregister is opgenomen.

Gezag aanvragen in het gezagsregister

Voor kinderen van ouders die gezamenlijk gezag hebben laten aantekenen in het gezagsregister en voor kinderen waarbij een rechter iets over het gezag heeft bepaald, wordt een aantekening bijgehouden met de desbetreffende informatie over het kind.

De relatievorm zelf maakt niet meer uit in het geval een rechter iets bepaalt over het gezag van een kind. De beslissingen van rechters die samenhangen met het verkrijgen en verliezen van gezag, worden allemaal bijgehouden in het gezagsregister.

Heb je hulp nodig bij een gezags-vraagstuk?

Nadat de keuze is gemaakt om een relatie te beëindigen dan is belangrijk te om te weten hoe het zit met het gezamenlijk gezag. Er spelen vele factoren en het is goed om vanuit juridisch oogpunt te weten waar je staat.

Heb je vragen over Neem dan gerust contact op met de familierecht specialisten van Damsté. Ook als je vragen hebt over een ander aspect van een relatiebreuk of echtscheiding helpen wij graag verder.