Eigendomsvoorbehoud, faillissement en de curator
Stel: u bent een leverancier van goederen aan een vaste afnemer. Deze afnemer gaat failliet en uw rekening blijft onbetaald. Wat nu?
Het eigendomsvoorbehoud
Wanneer u goederen levert wilt u zeker weten dat u ook wordt betaald. Het is vaak niet haalbaar of ongebruikelijk om vooraf of bij levering te laten betalen. Een eigendomsvoorbehoud (ex artikel 3:92 BW) biedt in dergelijke gevallen uitkomst. Het eigendomsvoorbehoud biedt u de mogelijkheid om de geleverde zaak op te eisen wanneer de koper niet aan zijn betalingsverplichting voldoet.
Wanneer u een eigendomsvoorbehoud bedingt blijft u eigenaar van de goederen totdat deze zijn betaald. Betaalt de afnemer de koopsom dan wordt hij eigenaar. Betaalt hij niet dan blijft u eigenaar.
Naast het eenvoudige eigendomsvoorbehoud, bestaat er een 'verlengd' of uitgebreid eigendomsvoorbehoud. Het uitgebreide eigendomsvoorbehoud is ook van toepassing op eerdere leveranties die al wel betaald zijn. Het voordeel hiervan is dat als de rekening nog niet is betaald, u het geleverde alsnog kunt opeisen voor zover uw klant nog andere rekeningen bij u heeft openstaan.
Van belang is dat u het eigendomsvoorbehoud vastlegt in de koopovereenkomst of opneemt in uw algemene voorwaarden. Let in dat geval goed op dat uw algemene voorwaarden van toepassing zijn op de koopovereenkomst en dat deze voorafgaand aan de koopovereenkomst aan de afnemer ter hand zijn gesteld. Doet u dit niet dan kunnen de algemene voorwaarden worden vernietigd en kunt u geen beroep meer doen op uw eigendomsvoorbehoud.
Het eigendomsvoorbehoud geeft echter geen garantie op de eigendom totdat de koopsom is betaald. Er zijn gevallen denkbaar waarin u toch het eigendom van uw goederen verliest. U verliest bijvoorbeeld het eigendom van een stuk marmer wanneer dit marmer door een beeldhouwer is verwerkt in een standbeeld (zaaksvorming). Ook wanneer de door u geleverde goederen worden vermengd met goederen van anderen kunt u het eigendom van uw goederen verliezen. Stel dat u graan verkoopt onder eigendomsvoorbehoud en dat graan wordt door de afnemer in een schuur opgeslagen waar ook graan ligt van anderen. Het is dan niet meer vast te stellen welk graan van u is. Vermenging kan echter worden voorkomen door de goederen zodanig te markeren dat zij voor beide partijen te identificeren zijn als van u afkomstig.
Het faillissement
Het eigendomsvoorbehoud kan uitkomst bieden in geval uw afnemer failliet gaat voordat hij de volledige koopsom aan u heeft betaald. Uw goederen vallen als gevolg van het eigendomsvoorbehoud namelijk niet in de faillissementsboedel. U kunt vervolgens bij de curator aankloppen en een beroep doen op uw eigendom. Wanneer u uw goederen opeist bij de curator zult u moeten aantonen dat die goederen daadwerkelijk onder voorbehoud van eigendom zijn geleverd. Wanneer blijkt dat de door u geleverde goederen reeds zijn doorverkocht voor het faillissement kunt u uw goederen niet meer opeisen. U kunt dan enkel nog een vordering indienen bij de curator.
De curator
De uitoefening van het eigendomsvoorbehoud kan worden bemoeilijkt door een door de rechtbank afgekondigde afkoelingsperiode, bedoeld voor de curator om de boedel te inventariseren. Gedurende deze periode kunt u de door u geleverde goederen onder eigendomsvoorbehoud niet ophalen.
Daarnaast is de curator onder omstandigheden bevoegd om de onder eigendomsvoorbehoud geleverde zaken te gebruiken, verbruiken en (door) te verkopen – in ieder geval gedurende de afkoelingsperiode. Dit kan immers van belang zijn in verband met het realiseren van een doorstart ‘going concern’. In die gevallen is het wel gebruikelijk dat de curator de factuurwaarde aan u vergoedt, althans uw schade vergoedt tot maximaal het bedrag van de verrijking van de boedel of de verarming van u als verkoper.
Ten slotte kan de curator een vergoeding eisen voor de tijd die hij heeft moet besteden aan de teruggave van uw goederen. Uit vaste rechtspraak volgt dat de curator een redelijke vergoeding mag vragen voor kosten die gepaard gaan met de uitlevering van goederen aan individuele schuldeisers. Het moet dan wel gaan om kosten die (uitsluitend) met de uitlevering verband houden en niet met het inventariseren. Het is dus raadzaam om na te gaan of de door de curator gevraagde bijdrage een redelijke is en enkel de kosten van de uitlevering dekt.
Conclusie
Het eigendomsvoorbehoud kan bij uitstek een middel zijn om u te verzekeren van betaling van de door u geleverde goederen. Het is echter geen harde garantie voor betaling. Bij vragen adviseren wij u graag.