Algemene voorwaarden: onredelijk bezwarend en terhandstelling

Algemene voorwaarden zijn standaardvoorwaarden die eenzijdig zijn opgesteld door een contractant om van toepassing te zijn op de te sluiten overeenkomst. In Nederland zijn de regels voor algemene voorwaarden neergelegd in afdeling 6.5.3 van het Burgerlijk Wetboek (BW). In afdeling 6.5.3 BW wordt uitgelegd dat ook als de wederpartij niet bekend is met de inhoud van de algemene voorwaarden, deze wederpartij gebonden kan zijn aan de algemene voorwaarden. Wel moeten de algemene voorwaarden grofweg aan twee algemene eisen voldoen: (i) ze mogen niet onredelijk bezwarend zijn en (ii) ze moeten goed ter hand gesteld zijn. Mocht hier geen sprake van zijn, dan zijn algemene voorwaarden (deels) vernietigbaar. Dit betekent dat er geen beroep op de bepaling gedaan kan worden.

De consument geniet extra bescherming als het gaat om algemene voorwaarden. Zo kennen wij in Nederland de zwarte lijst (artikel 6:236 BW), de grijze lijst (artikel 6:237 BW) en de blauwe lijst (bijlage bij Richtlijn 93/13/EEG). Op deze lijsten staan omschrijvingen van bedingen in algemene voorwaarden die respectievelijk onredelijk bezwarend, vermoedelijk onredelijk bezwarend of indicatief onredelijk bezwarend zijn. Als hier sprake van is, moet het beding aan de kant worden geschoven en kan er geen beroep op worden gedaan. Deze lijsten zien op consumenten. Naast consumenten, zijn er ook de kleine rechtspersonen, de midden- en kleinbedrijven en de grote bedrijven zoals multinationals. Uit de rechtspraak volgt dat de zwarte en grijze lijsten ook van toepassing zijn via de zogeheten reflexwerking: (i) als een kleine rechtspersoon zich materieel gezien niet van een consument onderscheidt of (ii) als een rechtspersoon die een beroep of bedrijf uitoefent waarvan de overeenkomst geen betrekking heeft op de eigen activiteiten. Voor de grote bedrijven geldt dit niet. Zij kunnen wel terugvallen op de algemene redelijkheid en billijkheid als de betreffende bepaling in de algemene voorwaarden daaraan niet voldoet.

Naast dat een beding dat in de algemene voorwaarden niet onredelijk bezwarend mag zijn, moeten de algemene voorwaarden ook ter hand gesteld zijn. Dit houdt in dat de algemene voorwaarden in beginsel vóór of tijdens het sluiten van de overeenkomst moeten zijn overlegd aan de wederpartij. Hierop zijn wel uitzonderingen, zoals bijvoorbeeld de situatie dat partijen al meerdere overeenkomsten hebben gesloten waarbij (nagenoeg) dezelfde algemene voorwaarden worden gebruikt.

Het verweer van de advocaat van Disney uit de Disney-zaak zal naar Nederlands recht weinig kans van slagen hebben. In artikel 6:236 lid 1 sub n BW staat namelijk dat in de algemene voorwaarden alleen een andere rechter gekozen mag worden die volgens de wet bevoegd is, als de consument een termijn van één maand na het inroepen van de arbitrageclausule wordt gegeven om de keuze te maken tussen arbitrage of de door de wet bevoegde rechter. In de Disney-zaak heeft de consument geen mogelijkheid gekregen om de keuze te maken voor de door de wet bevoegde rechter. Dit beding in de algemene voorwaarden is dan vernietigbaar. Disney kan dan geen beroep op die bepaling uit de algemene voorwaarden doen.

Conclusie: houdt bij de algemene voorwaarden dus rekening met in ieder geval wie de wederpartij is, de bescherming van de consument, de onredelijk bezwarende bedingen en de terhandstelling.