Overname
Een overname is de verwerving van zeggenschap over een onderneming door een natuurlijk persoon of rechtspersoon. Dit gebeurt door het verkrijgen van aandelen, vermogensbestanddelen of een volledige onderneming. De verkrijger krijgt daarmee de mogelijkheid om beslissingen te nemen over het beleid en de bedrijfsvoering van de overgenomen onderneming. Een overname kan volledig of gedeeltelijk plaatsvinden en kan zowel vrijwillig als onvrijwillig (vijandige overname) geschieden.
Synoniemen en afkortingen
Het begrip overname wordt in verschillende juridische en zakelijke contexten met uiteenlopende benamingen aangeduid.
Synoniemen
- Acquisitie
- Bedrijfsovername
- Ondernemingsovername
- Aandelenoverdracht
- Fusie (in geval van samenvoeging)
Relevante afkortingen
In de Nederlandse rechtspraktijk worden in relatie tot het begrip overname de volgende afkortingen gebruikt:
- M&A - Mergers & Acquisitions (fusies en overnames)
- SPA - Share Purchase Agreement (aandelenkoopovereenkomst)
- APA - Asset Purchase Agreement (activakoopovereenkomst)
- MBO - Management Buy-Out (overname waarbij directie (deel van) haar aandelen overdracht aan een derde)
- LBO - Leveraged Buy-Out (overname waarbij deel koopsom is gefinancierd met vreemd vermogen)
Wetgeving en juridische kaders
Een overname wordt gereguleerd door verschillende Nederlandse wetten en regelgeving:
- Burgerlijk Wetboek Boek 2 (rechtspersonenrecht), met name artikelen over de overdracht van aandelen en vermogensbestanddelen
- Artikel 7:662 e.v. BW over overgang van onderneming in het kader van arbeidsrechtelijke bescherming
- Wet op het financieel toezicht (Wft) bij beursgenoteerde ondernemingen
- Mededingingswet
- Wet melding zeggenschap in ter beurze genoteerde vennootschappen
- Wet giraal effectenverkeer
Uitgebreide definitie
Een overname is een rechtsinstrument waarbij de zeggenschap over een onderneming overgaat naar een nieuwe eigenaar. Dit kan op verschillende manieren worden gerealiseerd. Bij een aandelen(koop)transactie verwerft de koper de aandelen in de rechtspersoon die de onderneming drijft, waardoor de koper indirect eigenaar wordt van alle activa en passiva. Bij een activatransactie worden specifieke vermogensbestanddelen zoals voorraden, machines, intellectuele eigendomsrechten en contracten overgedragen, terwijl schulden meestal bij de verkoper blijven tenzij uitdrukkelijk anders overeengekomen.
De juridische werking van een overname hangt af van de gekozen structuur. De verkrijging van aandelen bij een BV vereist een notariële akte op grond van artikel 2:196 lid 1 BW. Bij een NV kan de verkrijging onderhands plaatsvinden. Een activatransactie vereist individuele levering van vermogensbestanddelen conform de daarvoor geldende wettelijke vormvoorschriften. Werknemers gaan bij een overgang van onderneming van rechtswege over naar de nieuwe eigenaar met behoud van arbeidsvoorwaarden. Voor bepaalde overnames geldt een meldingsplicht bij de Autoriteit Consument & Markt wanneer de betrokken ondernemingen een bepaalde omzetdrempel overschrijden.
Toepassing in de praktijk
In de dagelijkse rechtspraktijk komt een overname voor wanneer ondernemers hun bedrijf willen verkopen, investeerders groei zoeken door acquisities, of bij bedrijfsopvolging binnen familiebedrijven. Het proces begint doorgaans met een intentieverklaring waarin partijen hun voornemen vastleggen. Vervolgens volgt een due diligence-onderzoek waarin de koper de juridische, financiële en operationele aspecten van de doelonderneming onderzoekt. Op basis hiervan worden garanties en vrijwaringen opgesteld die worden vastgelegd in de koopovereenkomst.
Bij notariële transacties speelt de notaris een centrale rol bij het opstellen van de leveringsakte en het waarborgen van een correcte eigendomsoverdracht. De koopovereenkomst bevat doorgaans clausules over de koopprijs en betalingsvoorwaarden, opschortende voorwaarden zoals financiering of goedkeuring van de mededingingsautoriteit, concurrentie- en relatiebedingen, en garanties over de staat van de onderneming. Na afronding volgt de integratiefase waarin de overgenomen onderneming wordt ingepast in de bestaande structuur van de koper. Arbeidsrechtelijke bescherming van werknemers moet gedurende het gehele proces worden gewaarborgd.
Veelgestelde vragen
Gaan werknemers automatisch over bij een overname?
Ja, bij een overgang van onderneming in de zin van artikel 7:662 BW gaan arbeidsovereenkomsten van rechtswege over naar de nieuwe werkgever. Werknemers behouden hun bestaande arbeidsvoorwaarden en opgebouwde rechten zoals anciënniteit. De werkgever moet werknemers en vakbonden hierover tijdig informeren en consulteren. Ontslag louter vanwege de overname is niet toegestaan.
Is er altijd toestemming nodig van de mededingingsautoriteit?
Niet elke overname vereist goedkeuring van de Autoriteit Consument & Markt. Alleen wanneer de gezamenlijke omzet van de betrokken ondernemingen bepaalde drempels overschrijdt, geldt een meldingsplicht.
Welke garanties geeft een verkoper bij een overname
De verkoper verstrekt doorgaans garanties over de juridische eigendom, de financiële cijfers, afwezigheid van verborgen schulden, de staat van activa, intellectuele eigendomsrechten en lopende juridische procedures. Deze garanties beschermen de koper tegen onaangename verrassingen na de overname. De exacte omvang en duur van garanties worden onderhandeld en vastgelegd in de koopovereenkomst, vaak met een maximaal bedrag en specifieke uitsluitingen.
Hoe lang duurt een overname gemiddeld?
De doorlooptijd varieert sterk afhankelijk van de complexiteit van de onderneming, de gekozen structuur en eventuele goedkeuringsvereisten. Een eenvoudige overname van een kleine onderneming kan binnen enkele weken worden afgerond. Complexe transacties waarbij uitgebreid due diligence-onderzoek, financiering en goedkeuring van toezichthouders nodig zijn, kunnen zes maanden tot een jaar in beslag nemen. De onderhandelingsfase en integratie na closing vragen vaak de meeste tijd.