Machtspositie

Misbruik in de zin van het mededingingsrecht treedt op wanneer een partij met macht de handel tussen lidstaten van de Europese Unie ongunstig beïnvloedt/kan beïnvloeden, door zich vanwege deze positie onafhankelijk een marktstrategie aan te meten waarmee zij geen rekening houdt of hoeft te houden met concurrenten, afnemers of gebruikers. Het misbruik bestaat kan onder meer bestaan uit het rechtstreeks of zijdelings opleggen van onbillijke (verkoop-)prijzen of algemene voorwaarden, het beperken van productie, afzet of technische ontwikkeling ten nadele van verbruikers, het toepassen van ongelijke voorwaarden bij gelijkwaardige prestaties ten opzichte van handelspartners als gevolg waarvan hun nadeel wordt berokken bij de mededinging en het sluiten van overeenkomsten waarbij de aankoop van zijdelingse goederen of diensten wordt verplicht zonder dat deze verband houden met het onderwerp van de overeenkomst.

Een machtspositie kan worden vastgesteld aan de hand van diverse indicatoren. Niet alle indicatoren geven direct blijk van een economische machtspositie, maar de samenhang tussen die indicatoren kan wel degelijk leiden tot de conclusie dat een onderneming beschikt over een dominante marktpositie. Indicatoren die in de rechtspraak zijn geformuleerd zijn: a) een marktaandeel groter dan 50% van de relevante markt, b) de concurrentiepositie van een onderneming ten opzichte van andere concurrerende ondernemingen die de vraag niet op gelijke voet of snelheid kunnen beantwoorden, c) drempels voor concurrenten om toe te treden tot de relevante markt of hun activiteiten op die markt uit te breiden, en d) de mogelijkheden van afnemers om een gelijk speelveld te creëren.

Zowel de Europese Commissie als de ACM kan sancties opleggen. De sancties van de Europese Commissie zien hoofdzakelijk op het ongedaan maken van de machtspositie. De ACM kan ook boetes opleggen. Benadeelde partijen kunnen schadevergoeding vorderen. Bij arbeidsgeschillen kan de kantonrechter herstel of schadevergoeding toekennen. Bij contractuele geschillen kan nietigheid worden ingeroepen.

In de sfeer van het arbeidsrecht hebben zelfstandigen minder bescherming dan werknemers maar kunnen zich beroepen op algemeen civiel recht bij misbruik van omstandigheden. Het mededingingsrecht biedt marktdeelnemers en consumenten bescherming tegen misbruik van (dominante) machtsposities door ondernemingen.

Nee, een machtspositie is niet verboden. Het verbod ziet alleen op misbruik ervan. Ondernemingen mogen een sterke marktpositie verwerven door effectieve concurrentie. Pas bij misbruik in de zin van artikel 102 VWEU en de daarop gebaseerde Richtlijnen, Verordeningen, Mededeling, wet- en regelgeving is sprake van verboden gedrag.