Due diligence
Due diligence is een zorgvuldig onderzoek naar de juridische, financiële en commerciële positie van een onderneming of object. Dit onderzoek vindt plaats voorafgaand aan een transactie, zoals een overname of investering. Het doel is risico's te identificeren en de waarde van de transactie vast te stellen. Due diligence biedt de koper of investeerder inzicht in mogelijke verplichtingen, geschillen en andere juridische aspecten die de waarde of haalbaarheid van de transactie kunnen beïnvloeden.
Synoniemen en afkortingen
Het begrip due diligence wordt in juridische en zakelijke contexten op verschillende manieren aangeduid.
Synoniemen
- Zorgvuldigheidsonderzoek
- Deugdelijkheidsonderzoek
Afkortingen
- DD (Due Diligence)
Wetgeving en juridische kaders
Due diligence als proces is niet expliciet geregeld in Nederlandse wetgeving, maar kan een nadere invulling zijn van verschillende wettelijke plichten:
- Burgerlijk Wetboek Boek 3, artikel 11 (goede trouw)
- Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 228 (dwaling)
- Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 248 (redelijkheid en billijkheid)
- Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikel 17 (non-conformiteit)
Daarnaast kunnen specifieke wetten aanvullende onderzoeksverplichtingen bevatten, zoals de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) die per 10 juli 2027 wordt vervangen door de Anti-Money Laundering Regulation (AMLR) bij financiële transacties.
Uitgebreide definitie
Due diligence is een professioneel onderzoek dat kopers, investeerders of financiers laten uitvoeren voordat zij een belangrijke zakelijke beslissing nemen. Het onderzoek omvat een systematische analyse van juridische documenten, contracten, financiële gegevens en andere relevante informatie over de doelonderneming of het object.
Juridisch gezien heeft due diligence twee functies. Ten eerste helpt het de onderzoeker om geïnformeerd een besluit te nemen over het aangaan van de transactie en de voorwaarden daarvan. Ten tweede kan het uitvoeren van zorgvuldig onderzoek juridische bescherming bieden. Wanneer na afronding van de transactie problemen ontstaan die tijdens een deugdelijk onderzoek ontdekt hadden kunnen worden, kan de koper zich mogelijk niet met succes beroepen op dwaling of non-conformiteit.
Het onderzoek kan verschillende vormen aannemen, afhankelijk van de aard van de transactie. Legal due diligence richt zich op juridische aspecten zoals eigendomsverhoudingen, lopende procedures en contractuele verplichtingen. Financial due diligence analyseert de financiële positie. Tax due diligence onderzoekt fiscale risico's en verplichtingen.
Toepassing in de praktijk
Due diligence komt in de praktijk vooral voor bij overnames van ondernemingen, fusies en grote investeringen. De koper krijgt toegang tot een dataroom waarin de verkoper relevante informatie beschikbaar stelt. Advocaten en andere specialisten analyseren deze documenten en rapporteren hun bevindingen.
Bij vastgoedtransacties omvat due diligence onderzoek naar eigendomssituatie, bestemmingsplannen, milieuaspecten en huurovereenkomsten. Notarissen spelen hierbij een belangrijke rol bij het onderzoek naar de juridische status van het onroerend goed in openbare registers.
In arbeidsrechtelijke zin wordt onderzocht welke arbeidsovereenkomsten bestaan, of er geschillen met werknemers lopen en of reorganisaties gepland zijn.
Bij intellectueel eigendom wordt nagegaan of merken, patenten en auteursrechten rechtsgeldig zijn geregistreerd en of licentieovereenkomsten correct zijn vastgelegd.
De resultaten van het onderzoek worden vastgelegd in een due diligence rapport. Dit rapport vormt de basis voor verdere onderhandelingen over de koopprijs en voor het opstellen van garanties en vrijwaringen in de koopovereenkomst. Geconstateerde risico's kunnen leiden tot onderhandelingen over prijsaanpassingen of aanvullende contractuele bescherming.
Veelgestelde vragen
Waarom is due diligence belangrijk bij een overname?
Due diligence beschermt de koper tegen onverwachte risico's en verborgen gebreken. Het onderzoek brengt juridische, financiële en operationele problemen aan het licht die van invloed zijn op de waarde en haalbaarheid van de overname. Zonder zorgvuldig onderzoek kan de koper geconfronteerd worden met claims, procedures of verplichtingen waarvan hij geen weet had. De bevindingen bepalen mede de onderhandelingspositie van partijen en de uiteindelijke voorwaarden van de transactie.
Hoe lang duurt een due diligence onderzoek?
De duur van een due diligence onderzoek varieert sterk en hangt af van de omvang en complexiteit van de transactie. Bij een kleine onderneming kan het onderzoek enkele weken duren. Bij grote, internationale overnames kan het proces meerdere maanden in beslag nemen. De beschikbaarheid en kwaliteit van de aangeleverde informatie beïnvloeden het tempo. Een goed georganiseerde dataroom en medewerking van de verkoper versnellen het proces.
Wie draagt de kosten van due diligence?
Doorgaans draagt de koper de kosten van het due diligence onderzoek. Deze kosten omvatten honoraria van advocaten, accountants, fiscalisten en andere specialisten die bij het onderzoek betrokken zijn. In sommige gevallen worden afspraken gemaakt over kostendeling, bijvoorbeeld wanneer beide partijen belang hebben bij het uitvoeren van onderzoek. De kosten worden beschouwd als investering in risicobeheer en kunnen bij een succesvolle transactie relatief klein zijn vergeleken met de financiële belangen.
Wat gebeurt er als due diligence problemen aan het licht brengt?
Wanneer het onderzoek problemen identificeert, heeft de koper verschillende opties. Hij kan de gevonden risico's accepteren en doorgaan met de transactie onder de oorspronkelijke voorwaarden. Vaak leidt het tot heronderhandeling over de koopprijs, waarbij de waarde wordt aangepast aan de geconstateerde risico's. De koper kan ook aanvullende garanties en vrijwaringen in de koopovereenkomst bedingen. In ernstige gevallen kan de koper besluiten af te zien van de transactie.
Is due diligence wettelijk verplicht?
Due diligence is in Nederland niet wettelijk verplicht bij overnames of investeringen. Wel bestaat er in bepaalde situaties een onderzoeksplicht op grond van het Burgerlijk Wetboek. Een due diligence onderzoek kan invulling geven aan voornoemde onderzoeksplicht. Hoewel niet formeel verplicht, wordt due diligence in de praktijk als professionele standaard beschouwd. Partijen die nalaten adequaat onderzoek te doen, lopen juridische en financiële risico's. Bij financiering door banken of externe investeerders wordt een due diligence onderzoek vrijwel altijd als voorwaarde gesteld.