Artikel 269 van het Wetboek van Strafvordering bepaalt dat elke terechtzitting in een strafzaak in het openbaar geschiedt, tenzij het een terechtzitting van een minderjarige betreft. Met andere woorden, het slachtoffer in een strafzaak, familieleden van de verdachte en zelfs derden die alleen nieuwsgierig zijn, zijn van harte welkom in een zittingszaal waar een strafzaak dient. Van dit recht wordt tegenwoordig dan ook gretig gebruik gemaakt door bijvoorbeeld schoolklassen.

Het experiment van de Raad voor de Rechtspraak houdt in dat in de Rechtbank Utrecht van een terechtzitting van begin tot eind camerabeelden worden gemaakt. Het experiment beoogt voornamelijk het bereik van artikel 269 Sv groter te maken.

De huidige situatie is dat cameraploegen wel worden toegelaten tijdens een terechtzitting doch dat zij alleen beelden mogen maken van de binnenkomst van de rechters en van het voorlezen van de uitspraak. De verdachte mag hierbij niet herkenbaar in beeld worden gebracht.

Is het experiment van de Raad voor de Rechtspraak een goed doordacht experiment en zal het experiment slagen?

Het experiment heeft mijns inziens slechts één voordeel: de burger kan de hoogte van een straf die in een bepaalde strafzaak is opgelegd beter plaatsen. De burger leest niet meer alleen in de krant wat de verdachte allemaal wel of niet heeft gedaan, maar hoort ook de andere kant van het verhaal. Zo hoort de burger ook hoe de verdachte tot zijn of haar daad is gekomen, wat is er allemaal precies aan het plegen van het strafbare feit is vooraf gegaan en wat voor een persoonlijkheid de verdachte nu eigenlijk heeft. Hierdoor zal de burger beter begrijpen waarom een rechter in een bepaalde strafzaak bijvoorbeeld niet tien jaar gevangenisstraf heeft opgelegd, maar voor het opleggen van een kortere gevangenisstraf heeft gekozen.   

Tegenover dit voordeel staan naar mijn mening helaas alleen maar grote nadelen.

Ten eerste zal een verdachte op een terechtzitting waar gefilmd wordt het achterste van zijn tong niet laten zien. Stel je een verdachte voor van een zwaar zedenmisdrijf. De verdachte zal als er tv beelden worden gemaakt echt geen antwoord gaan geven op gevoelige vragen. Verder worden tijdens een terechtzitting ook de persoonlijke omstandigheden van een verdachte besproken. Als een verdachte bijvoorbeeld in het verleden seksueel is misbruikt, dan wordt dit besproken. U begrijpt dat een verdachte hevig zal protesteren als de rechter dit ter sprake brengt terwijl half Nederland gezellig voor de buis zit mee te kijken met de terechtzitting. Als gevolg van het experiment zullen de rechters dus een veel slechter beeld van de verdachte krijgen nu de verdachte op veel vragen geen of slechts beperkt antwoord zal geven.

Ten tweede zijn rechters, officieren van justitie en zelfs advocaten ook gewoon mensen. Het maken van tv beelden zal ook op deze procesdeelnemers van invloed zijn. Zo zal het grote publiek een gezicht krijgen bij de rechter die volgens hen bijvoorbeeld altijd zo mild is voor verdachten. De rechter zal hier in zijn eigen kring op aangesproken worden en misschien wel door derden op straat die telkens de zittingen van deze rechter volgen. Op een gegeven moment kan de druk vanuit de omgeving van de rechter zo hoog worden dat de rechter zich niet meer vrij voelt om de straf op te leggen die hij of zij gepast acht. De officier van justitie zal als een echte crime fighter op de buis willen komen en zal zodoende steeds minder oog hebben voor de omstandigheden van de verdachte. De advocaat zal zich misschien steeds meer geroepen voelen om de show te stelen op de terechtzitting en dé advocaat te worden die de hoogste kijkcijfers trekt. Mogelijk dat aan het einde van de dag ook nog discussieprogramma’s met bijvoorbeeld mr. Frank Visser (Court TV Inside) volgen waarin er kritisch naar het optreden van een bepaalde procesdeelnemer wordt gekeken. Moeten we naar een dergelijke situatie toe?

U begrijpt dat ik zéér afwijzend tegenover dit experiment sta. Naar mijn mening wordt  aan de behoefte van platte sensatie van het grote publiek gehoor gegeven door de Raad voor Rechtspraak onder de noemer van meer recht doen aan de openbaarheid van zittingen. Als ik binnenkort een terechtzitting in de Rechtbank Utrecht heb waar op dat moment tv beelden worden gemaakt, zal ik mijn cliënt dan ook adviseren om op geen enkele vraag antwoord te geven totdat de camera’s niet meer draaien.

Ik vrees echter dat dit experiment een doorslaand succes zal worden. Welke burger wil nou niet met een zak chips in de hand op de bank genieten van een terechtzitting in een grote moordzaak? Ik denk dat hier zelfs zeer veel animo voor is. Ik adviseer de Raad voor Rechtspraak dan ook om er pay tv van te maken zodat er ook niet meer op de rechtsbijstand bezuinigd behoeft te worden.