Door: mr. Robert Kroon


Algemene voorwaarden in de bouw
Dit jaar is nog maar twee maanden oud en ik heb al een aantal malen voor de rechter gestaan in verband met een discussie over algemene voorwaarden. Dit zegt iets over de mate waarin bedrijven algemene voorwaarden gebruiken. Het is tegelijkertijd ook een signaal dat er vaak iets op die wijze van gebruik valt aan te merken. In de eerste kolom voor: ‘Typisch Obimex’ wil ik daarom bij dit onderwerp stilstaan.

Het gebruik van algemene voorwaarden is voor een ondernemer erg handig. Het is een manier om voorwaarden vast te leggen zonder deze in een contract te hoeven opnemen. Het contract kan zo beperkt blijven. Dit voorkomt discussies tijdens onderhandelingen. Er zijn veel bepalingen die in algemene voorwaarden kunnen worden vastgelegd. Enkele voorbeelden:
de regeling rond het eigendomsvoorbehoud (de leverancier blijft eigenaar van het door hem geleverde tot de factuur is betaald); beperking van aansprakelijkheid, vergoeding van rente en kosten bij het niet op tijd betalen van facturen en het aanwijzen van een vaste rechtbank die over geschillen moet oordelen.
Het is verstandig om een vaste rechtbank aan te wijzen. Geef de voorkeur aan een rechtbank die het dichtst bij het bedrijf is gevestigd, dat de algemene voorwaarden hanteert. Gebeurt dit niet, dan moet de gebruiker van de algemene voorwaarden een rechtszaak namelijk aanhangig maken bij de rechtbank van de vestigingsplaats van de afnemer. Dat kan extra kosten in verband met reistijd met zich mee brengen.

Zaak nr. 1: Toepassing
Algemene voorwaarden zijn sneller van toepassing dan bedrijven vaak denken. Ik noem het volgende voorbeeld. Een installateur wijst voor het sluiten van de overeenkomst door middel van een standaardtekst – opgenomen onderaan zijn offerte – naar zijn algemene voorwaarden. De opdrachtgever protesteert daar niet uitdrukkelijk tegen. De toepasselijkheid van de algemene voorwaarden wordt in die situatie dan al snel aangenomen. Vaak is er voor mij als advocaat van de opdrachtgever op dat onderdeel weinig eer te behalen.
Echter, als er geconcludeerd wordt dat de algemene voorwaarden van toepassing zijn, dan wil dat nog niet zeggen dat de installateur reden heeft om te juichen. De opdrachtgever kan namelijk in sommige gevallen met succes de voorwaarden ongeldig verklaren (vernietigen). Hij kan dat bijvoorbeeld doen, omdat de installateur hem de voorwaarden niet vóór of bij het sluiten van de overeenkomst heeft overhandigd.
Een dergelijk beroep op vernietiging komt in de praktijk vaak voor en niet zelden met succes. Immers, het gebeurt nog te vaak dat ondernemers denken dat het voldoende is om op de facturen naar de algemene voorwaarden te verwijzen. Ze denken er niet aan om die voorwaarden ten minste één keer mee te sturen. Dit laatste is echter wél vereist. In de bouw worden algemene voorwaarden gebruikt, die zo omvangrijk zijn dat het wel een klein boekwerk lijkt. Denk daarbij aan de zogenoemde Uniforme Administratieve Voorwaarden (UAV) en de Algemene Voorwaarden voor Aannemingen in het bouwbedrijf (AVA).  Ondanks haar omvang zijn het wél algemene voorwaarden. Ze moeten in principe óók worden meegezonden.

Onvoldoende bewijs
De installateur in één van de zaken waarbij ik dit jaar betrokken was, stelde dat hij de voorwaarden bij de offerte had gevoegd. De opdrachtgever ontkende dat echter. Hij wees er op dat in de offerte nergens stond vermeld dat de voorwaarden als bijlage waren bijgevoegd. De rechter droeg de installateur op te bewijzen dat hij de voorwaarden had meegezonden. Er werden getuigen gehoord. Die wisten zich (een aantal jaren na het sluiten van de overeenkomst) niet veel meer te herinneren, dan dat het binnen het bedrijf gebruikelijk was om de voorwaarden standaard met de offerte mee te verzenden. De rechter vond echter dat daarmee het bewijs niet was geleverd. Daarom honoreerde hij het beroep van de opdrachtgever op vernietiging.

Zaak nr. 2  Onredelijk beding.
De tweede zaak waarbij ik dit jaar betrokken was betrof een beroep op vernietiging van een bepaling in de algemene voorwaarden. Reden: die bepaling werd te onredelijk gevonden. Volgens de betreffende bepaling zou het bedrijf dat die voorwaarden hanteerde, in geen enkel geval aansprakelijk kunnen zijn voor een hoger bedrag dan het door hem gefactureerde. Dat komt er op neer komen dat als opzettelijk schade wordt toegebracht, de schadelijdende partij niet meer vergoed krijgt dan het gefactureerde. Een dergelijke beperking van de aansprakelijkheid beschouwt de wetgever kennelijk als onredelijk. Hoewel in deze zaak geen sprake was van een fout veroorzaakt door opzet of grove schuld, verwacht ik dat de rechter de gehele bepaling terzijde schuift. De rechter zal dat zeker niet doen als in de bepaling was opgenomen, dat de beperking niet zou gelden in geval van opzet of grove schuld.
TIPS!

1. Stuur standaard algemene voorwaarden met de offerte of opdrachtbevestiging mee;
2. Vermeld in de offerte/opdrachtbevestiging dat de algemene voorwaarden als bijlage zijn bijgevoegd;
3. Laat algemene voorwaarden altijd opstellen of ten minste controleren door een jurist.